Italië in impasse nu bijna alle stemmen zijn geteld - regeren wordt lastig

De Italiaanse politiek dreigt in een impasse te zitten nu na het tellen van bijna alle stemmen, links een meerderheid heeft in het lagerhuis, maar rechts in de Senaat. Dat maakt regeren zeer lastig.

People of Freedom party secretary Angelino Alfano smiles as he arrives for a press conference at the party headquarters to comment the first electoral results in Rome, Monday, Feb. 25, 2013. The prospect of political paralysis hung over Italy on Monday as partial official results in crucial elections showed an upstart protest campaign led by a comedian making stunning inroads, and mainstream forces of center-left and center-right likely splitting control of Parliament's two houses. (AP Photo/Gregorio Borgia)
People of Freedom party secretary Angelino Alfano smiles as he arrives for a press conference at the party headquarters to comment the first electoral results in Rome, Monday, Feb. 25, 2013. The prospect of political paralysis hung over Italy on Monday as partial official results in crucial elections showed an upstart protest campaign led by a comedian making stunning inroads, and mainstream forces of center-left and center-right likely splitting control of Parliament's two houses. (AP Photo/Gregorio Borgia) Partijsecretaris Angelino Alfano van Berlusconi's partij Volk van de Vrijheid lacht als uit de verkiezingsuitslag blijkt dat Berlusconi's rol nog niet is uitgespeeld. Foto AP / Gregorio Borgia

De Italiaanse politiek dreigt in een impasse te raken nu na het tellen van bijna alle stemmen, links een meerderheid heeft in het lagerhuis, maar rechts in de Senaat. Dat maakt regeren zeer lastig.

Inmiddels is 99,9 procent van de stemmen geteld. In de Kamer van Afgevaardigden heeft centrum-links met Bersani de meerderheid behaald, maar in de Senaat is de rechtse coalitie van oud-premier Berlusconi de grootste. In de Kamer zal de linkse coalitie dankzij de Kieswet een meederheidsbonus krijgen, waardoor Bersani een linkse regering zal kunnen vormen. Maar rechts zal die regering vanuit de Senaat flink kunnen tegenwerken.

De verkiezingsuitslag in de Kamer is 29,54 procent voor Bersani, 29,18 procent voor Berlusconi, 25,55 procent voor Grillo, 10,56 procent voor Monti en de rest is verdeeld onder kleinere partijen. Van de 315 zetels in de Senaat zijn er 113 voor Bersani en 116 voor Berlusconi, 54 Senaatszetels gaan naar de protestpartij van Beppe Grillo en 18 gaan naar de huidige premier Monti.

Berlusconi erkende vanochtend de overwinning van centrum-links. Volgens hem toont de matige prestatie van Monti de ontevredenheid van het volk met Monti’s bezuinigingsmaatregelen. “Italië moet bestuurd worden”, aldus Berlusconi, die zegt dat alle partijen offers zullen moeten brengen.

‘Berlusconi, vrijwel afgeschreven, zet zichzelf weer op de kaart’

De uitslag laat volgens Italië-redacteur Marc Leijendekker de veerkracht van de 76-jarige Berlusconi zien, zo schrijft hij vanochtend in nrc.next:

“Via een media-offensief wist hij zichzelf, vrijwel afgeschreven, weer op de kaart te zetten. Dat was niet alleen maar propaganda via de eigen zenders. [...] Zijn belofte om de gehate belasting op het eerste huis terug te betalen, de IMU, bleek ook een schot in de roos. Over de haalbaarheid daarvan ging het nauwelijks. [...]

De politieke geslepenheid van Berlusconi is niet de enige verklaring. Links wekte vaak de indruk de overwinning al in de zak te hebben. De campagne van Bersani was lauw en meer gericht op het bijeenhouden van de eigen linkse gemeenschap dan het aantrekken van centrum-kiezers.

Veel centrum-rechtse kiezers zagen geen alternatief voor Berlusconi. “Hoe kan het dat met alle schandalen in Lombardije nog een meerderheid van de kiezers voor rechts blijft”, zei journalist en commentator Gad Lerner. Hij gaf zelf het antwoord: “Er bestaat nog altijd een fundamenteel wantrouwen tegen links. Veel mensen in het noorden zien dat vooral als de partij die met belastingen hun rijkdom willen verdelen.”

Politieke chaos dreigt

Bersani claimde de overwinning, maar zei ook dat het land zich na de uitslag in een “delicate situatie” bevindt. Hij twitterde zijn verantwoordelijkheid te zullen nemen:

Twitter avatar pbersani Pier Luigi Bersani Centrosinistra ha vinto Camera ed è avanti a Senato. Gestiremo responsabilità che #elezioni2013 ci hanno dato nell’interesse dell’Italia.

Maar eenvoudig zal het vormen van een regering niet worden. James Walston, een hoogleraar politicologie in Rome, voorspelt persbureau AP in een commentaar dat politieke verlamming dreigt en dat er mogelijk zelfs nieuwe verkiezingen nodig zijn.

De komiek, Beppe Grillo, leider van de 5-sterren beweging. Foto ANP / Massimo PercossiDe komiek, Beppe Grillo, leider van de 5-sterren beweging. Foto ANP / Massimo Percossi

Regeren gaat ook zeer moeilijk worden omdat de partij van de populaire komiek Beppe Grillo altijd heeft gezegd niet met andere partijen te willen samenwerken. Het is alleen nog onduidelijk wat dat in de praktijk gaat betekenen. NRC-correspondent Merijn de Waal schrijft vanmorgen:

De grillini, zoals Grillo’s volgelingen zich noemen, willen dan ook niet ‘anti-politiek’ worden genoemd. Ze zeggen de politiek te willen heroveren. En teruggeven aan de burger, die zich de nu gedesillusioneerd heeft afgekeerd van het openbaar bestuur. Ze vinden zichzelf ook niet ‘anti-Europa’, maar tegen het huidige Europa. Dat is niet democratisch genoeg en laat zich door de markten koeioneren.

Alessandra Moretti, van Bersani’s Democratische Partij, nodigde Grillo echter meteen al uit een regering te vormen:

De woordvoerder van Grillo’s 5-sterren beweging, Marta Grande, zei gisteren:

“Wij zullen de ideeën steunen die goed zijn voor het land en die overeenkomen met ons ideeën.”

Grillo zelf reageerde bij webkanaal TV M5S op een mogelijke samenwerking met Berlusconi zeer afwijzend:

“Het herstellen van het land met Berlusconi is een belediging en misdaad tegen de Melkweg.”

Markten reageerden verschrikt

De markten reageerden gisteren al geschrokken op de laatste berichten: een deel van hun winsten leverden ze we weer in nadat bleek dat de verkiezingsuitslag zeer complex is. Gehoopt werd dat de hervormingsgezinde Bersani een stabiele coalitie kon vormen met de groep van vertrekkend premier Monti.

Zo’n regering wordt gezien als de beste garantie voor maatregelen tegen de stagnerende groei en diepe recessie waarin de derde economie van de eurozone verkeert. Ook de Europese leiders, waarvan er meerderen openlijk vreesden voor een terugkeer van Berlusconi, hoopten op zo’n regering voor de stabiliteit in de eurozone.
Maar voorlopig lijkt dat niet aan de orde.

Lees hier meer over het Italiaanse kiesstelsel in het artikel ‘Het Italiaanse kiesstelsel is ‘zwijnerij’. Daarom: een handleiding bij de uitslag’ van Marc Leijendekker.

En lees hier meer over Pier Luigi Bersani, de man die, mochten ze eruit komen in Italië, de nieuwe premier wordt van het land.