Eet niet minder vet, maar ander vet

Eigenlijk wisten we het al, maar nu toont langlopend Spaans onderzoek aan dat een mediterraan dieet gezond is Veel olijfolie en noten eten, om het risico op een hartziekte met 30 procent te verlagen

pouring olive oil from glass bottle against white background
pouring olive oil from glass bottle against white background

Redacteur Wetenschap

Mensen met een flinke kans op een hartziekte kunnen hun risico met 30 procent verlagen door over te schakelen op een mediterraan dieet met extra olijfolie of noten. Dat blijkt uit de resultaten van een langlopend Spaans onderzoek. Dat dieet is al vaak gezond bevonden, maar vooral bij mensen die vrijwillig mediterraan aten.

Het gemeten effect is ongeveer zo groot als dat van cholesterol- en bloeddrukverlagers en van het beschermende aspirientje.

In het Spaanse onderzoek zijn voor het eerst mensen door het lot aangewezen om hun dieet te mediterraniseren, of aan hun traditionele eetwijze vast te houden, met aanvullend het advies om minder vet te gaan eten. De onderzoekresultaten zijn gisteren online gepubliceerd door het beroemde medisch-wetenschappelijke tijdschrift The New England Journal of Medicine. De onderzoekers presenteerden de resultaten op een wetenschappelijk congres over vegetarische voeding in Californië.

Meer alcohol drinken

De deelnemende Spanjaarden werden overigens allerminst vegetariër. Het aanbevolen gezonde mediterrane dieet bevatte wel minder rood vlees, maar in plaats daarvan mag kip op het menu. En vis, kreeft, krab of schelpen. De deelnemers die meer Mediterraan gingen eten kregen het advies om wekelijks drie of meer porties vis – vooral vette vis – te eten.

Ook meer vers fruit, groenten, peulvruchten en sofrito, een saus van zachtjes in olijfolie gegaarde tomaten, uien, knoflook en kruiden. En wie al alcohol dronk, kreeg het advies om meer dan zeven glazen per week te drinken.

Aan het onderzoek deden bijna 7.500 Spaanse mannen en vrouwen mee. Ze waren 55 tot 80 jaar oud en een beetje of veel te dik. Ruim driekwart had een hoge bloeddruk en een te hoog cholesterolgehalte. Ongeveer de helft had ouderdomsdiabetes. Ze hadden nog geen van allen een vastgestelde hart- of vaatziekte, maar het was een groep met een flinke kans om op niet al te lange termijn een beroerte of hartaanval te krijgen.

De deelnemers werden door het lot verdeeld over drie groepen. Er was één controlegroep. De mensen daarin kregen het advies minder vet te eten en in plaats daarvan meer groente, brood, vis en halfvolle of magere zuivelproducten.

Daarnaast kwamen er twee groepen die het mediterraan dieet kregen. De ene groep kreeg bovendien aanbevolen om meer dan 50 gram olijfolie per dag te nuttigen. De andere mediterrane groep moest vooral extra noten eten: dagelijks 30 gram.

Magische effecten olijfolie

Na ruim 4,5 jaar waren bijna 290 mensen getroffen door een hartaanval of beroerte, of eraan overleden. In alle drie de groepen waren dat er minder dan bij de opzet van het onderzoek was verwacht. De onderzoekers verklaren niet hoe dat komt. Het kan betekenen dat een optimale medicatie en verdere medische zorg de deelnemers voor erger behoedde.

Wat leert het Spaanse onderzoek ons noordelingen? Martijn Katan nam vorig jaar officieel afscheid als voedingshoogleraar met een afscheidsrede die deels over het mediterrane dieet ging. Hij zei toen weleens te willen weten wát er nu precies gezond is aan dat dieet. Dat wil hij na lezing van dit artikel nog steeds. De verschillen tussen wat de mensen in de drie groepen aten waren niet bijster groot, vindt Katan, terwijl hij het effect op hart- en vaatziekten erg groot vindt. ‘Van olijfolie is op zich niets speciaals te verwachten’, mailt hij. ‘De magische effecten die eraan worden toegeschreven doorstaan een sceptische analyse niet.’

Het effect van noten zou vooral ontstaan door het plantaardige omega 3 vetzuur alfa-linoleenzuur.

Maar daarvan is ook weleens aangetoond dat het „niets deed”. Het onderzoek geeft „enige steun voor het advies om niet minder vet, maar ander vet te eten. Deze studie maakt aannemelijk dat gezond eten de kans op hart- en vaatziekten flink kan verlagen. Dat wisten we al. Het is goed dat bevestigd te zien.”