Verandering? Rot dan eerst op met z'n allen!

Vandaag is de tweede dag van de Italiaanse verkiezingen Vanavond is bekend welke partij het grootste is en welke kant het land uitgaat Kijkend naar de laatste peilingen ligt nog steeds een centrum-linkse coalitie voor de hand, met Bersani en Monti

Comedian-turned-political agitator, Beppe Grillo, speaks during his final rally in Rome's Piazza San Giovanni on February 22,2013. Italians are fed up, and no one is tapping that emotional vein better than comic-turned-political agitator Beppe Grillo and his anti-establishment 5 Star Movement. Grillo's campaign is significant not only because he shows strong chances of being the third or even the second party in Parliament after the Sunday and Monday vote. AFP PHOTO / FILIPPO MONTEFORTE
Comedian-turned-political agitator, Beppe Grillo, speaks during his final rally in Rome's Piazza San Giovanni on February 22,2013. Italians are fed up, and no one is tapping that emotional vein better than comic-turned-political agitator Beppe Grillo and his anti-establishment 5 Star Movement. Grillo's campaign is significant not only because he shows strong chances of being the third or even the second party in Parliament after the Sunday and Monday vote. AFP PHOTO / FILIPPO MONTEFORTE AFP

Redacteur Europa

„Deze verkiezingen zijn de laatste kans. Als er nu geen verandering komt, over 360 graden, gaan er in Italië echt dramatische dingen gebeuren.” Zo zegt de gepensioneerde ingenieur het, bedachtzaam.

„Ik herken me niet in heel die oude garde, maar nu heb ik het gevoel dat er echt iets gaat veranderen.” Zo zegt de jonge vrouw die in de Kamer van Afgevaardigden werkt het, vol vuur en optimisme.

De door de wol geverfde politicus, Pierferdinando Casini, bondgenoot van premier Monti, schreef het aan de vooravond van de campagne: „Dit is voor iedereen de laatste ronde. Een tijdperk is afgelopen. Een hele generatie is op het eindpunt aangekomen.’’

En de commentator van de Corriere della Sera vult aan het einde van de campagne aan: „Het is duidelijk dat het gezicht en de gezichten van de politiek zullen veranderen’’, maar „het zal een traumatische overgang zijn’’.

Het buitenland kijkt naar de verkiezingen in Italië door een euro-bril. Komt er een regering die zich wil afzetten tegen Brussel, Frankfurt en Berlijn en daarmee de stabiliteit van de hele eurozone in gevaar brengt? Of wordt de koers van premier Monti voortgezet? En zullen de verkiezingen wél stabiliteit brengen?

Maar de Italianen zelf, links en rechts, hebben een andere vraag. Kunnen we nu eindelijk de politieke kaste naar huis sturen? De Italianen zijn boos over politieke partijen die verandering beloven, maar dat niet waarmaken. Het aantal provincies is niet verminderd, in de nieuwe corruptiewet is financiële fraude niet opgenomen, het aantal parlementariërs (bijna duizend) is niet verminderd. Het regent nog vrijwel iedere dag schandalen en schandaaltjes, die de indruk versterken dat de politiek een uitstekende manier is om rijk te worden. Er is veel om boos over te zijn, en daar komen de pijn en onzekerheid van de crisis nog bovenop.

Italië bestaat uit gesloten klieken

„Dit is een land dat zich niet weet te vernieuwen’’, zegt Lucia Annunziata, hoofdredacteur van de Italiaanse Huffington Post website. „Er zijn heel veel klieken, in de politieke partijen, in het bedrijfsleven, in de financiële wereld, in de kerk ook. Dat zijn gesloten werelden. Bovendien is er weinig sociale mobiliteit.’’ Italië is bij lange na niet de open samenleving die veel kiezers graag zouden zien.

Zelfs oud-premier Berlusconi, altijd gevoelig voor hoe de wind waait, belooft stopzetting van de staatsfinanciering van politieke partijen en haalt uit naar politici die uit de staatsruif eten (altijd op links, natuurlijk). Zijn rivaal Pier Luigi Bersani belooft een „regering van de verandering’’ en heeft in de campagne ‘moraliteit’ hoger op zijn prioriteitenlijstje gezet.

Maar dat zijn oudgedienden. Bersani is vooral beleefd toegeklapt door trouwe linkse kiezers. Berlusconi die verandering belooft klinkt als een oude grammofoonplaat. In de loop van de campagne is duidelijk geworden dat het niet om belastingverlaging ging (Berlusconi) en niet eens allereerst om werk, hoe belangrijk ook (Bersani), maar vooral om een roep om een ander soort politiek.

Links was waarschijnlijk beter af geweest met de jonge en goedgebekte Matteo Renzi als kandidaat, de burgemeester van Florence, in plaats van de wat looiige Pier Luigi Bersani. Premier Monti heeft veel van zijn geloofwaardigheid verspeeld door met twee exponenten van de oude garde in zee te gaan. Zijn politieke kapitaal lag in het feit dat hij technocraat was en een roep om vernieuwing en hervorming belichaamde, bij zijn aantreden althans, die dwars door de links-rechtsverdeling heen loopt. Vraag is of Monti genoeg overhoudt om Bersani als dat nodig is aan een meerderheid in de Senaat te helpen. Het kiesstelsel maakt dat behoorlijk ingewikkeld. En dan moet de vraag of de twee inhoudelijk kunnen samenwerken nog worden beantwoord. Ze hebben de afgelopen weken veel ruzie gemaakt.

Maar vergeet Beppe Grillo niet

En dan is er natuurlijk Beppe Grillo. Deze 64-jarige komiek is het fenomeen van deze campagne. Met zijn ‘tsunami-toer’ heeft hij overal volle pleinen getrokken, als een ware volksmenner uithalend naar corrupte en in zichzelf gekeerde ‘oude politiek’, links en rechts. Zijn beweging is groot geworden dankzij internet en discussieert via het web – en is dan ook jonger qua aanhang en kandidaten dan de andere partijen. Hij wilde niet op tv en beantwoordde geen vragen van Italiaanse journalisten.

Het slotakkoord van deze verkiezingscampagne kwam van Grillo: tienduizenden mensen op de pizza San Giovanni in Rome, een traditioneel verzamelpunt voor links. „Ze moeten allemaal naar huis’’, zegt hij over de politici van andere partijen. Maar eerst nog even laten controleren hoe ze aan hun vermogen zijn gekomen.

15 procent, 20 procent? Niemand durft te voorspellen hoe Grillo vanavond eindigt. Andere partijen roepen dat Grillo alleen maar wil afbreken en van alles belooft zonder dat duidelijk is waar het geld vandaan komt. Maar zijn aanhangers vrijdagavond op de piazza San Giovanni voelen dat anders. Zij willen iets doen, een bijdrage leveren aan wat ze zien als de wederopbouw van Italië. „Als je alleen maar je stem wilt delegeren, stem dan maar niet op ons’’, roept Grillo vanaf het podium. „Ik wil honderd mensen in het parlement en een miljoen daarbuiten.’’ (De Kamer telt 630 zetels.)

Of er na de verkiezingen een stabiel kabinet komt, zal ook afhangen van de opstelling van de grillini in het parlement. Allemaal nieuwkomers, onbeschreven bladen, met een vage en uiteenlopende politieke signatuur. En bovendien zonder de grote leider. Die vindt dat in het parlement geen mensen mogen zitten die zijn veroordeeld. Omdat hijzelf in de jaren tachtig is veroordeeld wegens dood door onachtzaamheid bij een verkeersongeluk geldt dat dus ook voor hem. Bersani heeft al gezegd dat hij misschien op ‘talentjacht’ gaat onder de Kamerleden van Grillo.

Getalsmatig en kijkend naar de laatste peilingen ligt nog steeds een coalitie voor de hand tussen Bersani en Monti. Complicerende factor is Nichi Vendola, een radicaal-linkse (maar pragmatische) bondgenoot van Bersani. Monti heeft gezegd dat hij niet wil samenwerken met Vendola. Daarom wordt de krachtverhouding tussen die drie erg belangrijk voor de vraag wat voor kabinet er kan komen.

Maar wat de zetelverdeling ook wordt, niemand kan eronderuit dat veel kiezers roepen: het moet anders in de politiek. Als dat op een stabiele manier gebeurt, kunnen Europa en de euro daar alleen maar profijt van hebben. Als.