En nu afwaski doen!

In het Van Abbemuseum komen Russische schilderijen tot leven dankzij De Omroeper die je erover vertelt en opdrachten geeft. „Gezelski”, lekker theedrinken.

Een vreemde figuur danst op Russische marsmuziek tussen de kunstwerken van het Van Abbemuseum. Ze draagt een witte catsuit met op haar been een zwarte streep. Rond haar schouder zit een rode rechthoek, aan haar oor hangt een ster en om haar hals een witte luidspreker.

Ze is het evenbeeld van het robotachtige personage De Omroeper, dat de Russische kunstenaar El Lissitzky in 1923 ontwierp voor de opera Overwinning op de zon. Speciaal voor de expositie Lissitzky – Kabakov, utopie en werkelijkheid is ze voor even terug op het toneel en geeft ze als levend kunstwerk een interactieve theaterrondleiding voor kinderen vanaf zes jaar.

In de tentoonstelling plaatst het Van Abbe het werk van Lissitzky naast de tekeningen, architectuurontwerpen en installaties van het hedendaagse kunstenaarsechtpaar Ilja en Emilia Kabakov. Lissitzky en de Kabakovs laten samen zien hoe leven en de kunst in de loop van de vorige eeuw veranderde in Rusland.

De Omroeper geeft geen saaie geschiedenisles. „We willen de verbeelding van de bezoekers prikkelen”, vertelt actrice Eline van den Boogaard na afloop van een rondleiding. Daarom stelt ze veel vragen aan de bezoekers over hun eigen gedachtes, dromen en fantasieën. Ouders doen wat Van den Boogaard betreft actief mee. „We hopen dat ze via de ogen van hun kinderen naar de kunstwerken gaan kijken en op die manier hun fantasie weer een beetje kunnen losmaken.”

Bij de abstracte schilderijen van Lissitzky vraagt De Omroeper om met armen en benen de ruimtelijke vormen van de werken te imiteren. Op een plattegrond in ware grootte van Lissitzky’s ideale woonkamer nodigt De Omroeper iedereen uit voor een – „Gezelski!” – denkbeeldig kopje thee, terwijl op de achtergrond een romantische Russische vioolsonate klinkt. En bij het kunstwerk In de gemeenschappelijke keuken van Ilja Kabakov mag het publiek een ruzie om de ‘afwaski’ naspelen en daarbij heel hard op potten en pannen slaan.

Dat zo’n oproer niet echt gewaardeerd werd in het oude Rusland, hebben bezoekers na afloop geweten. „Opruimen!”, beveelt De Omroeper plotseling. „Twee aan twee over het tapijt lopen! En hou oogkleppen op, niet naar oost en west kijken!” Bij de ontwerpen van de Kabakovs voor hun Monument voor een tiran houdt De Omroeper stil en gaat ze op een houten krat staan. Met de borst vooruit en met een zwarte bontmuts op speelt ze de Russische dictator Stalin. „Die tas mevrouw is niet van u, maar van ons allemaal!” Als enkele bezoekers moeten lachen, dreigt ze met een enkele reis Siberië.

Wie die Stalin en die Russische kunstenaars nu precies waren en wat ze met hun politiek of kunst wilden bereiken, legt het dansende kunstwerk niet uit. Maar na 45 minuten rondleiding hebben bezoekers zich als inwoner, kunstenaar of kunstwerk zeker even Rus gewaand.

Lissitzky-Kabakov, t/m 28/4 Van Abbemuseum Eindhoven. Rondleiding: elke zondag 11.30 uur en eerste donderdag van de maand 19.30 uur. Inl: vanabbemuseum.nl