Nog geen 16? Dan blijft de kassa op slot

Supermarkten hebben moeite om jongeren alcohol te weigeren Filiaalhouders proberen de controle te verbeteren Bijvoorbeeld met Ageviewers, dat de leeftijd van de klant checkt

Verslaggever

De verkoop van alcohol geeft Jan Pollemans kopzorgen. Pollemans, filiaalhouder van een Albert Heijn in Etten-Leur, merkt dat minderjarige klanten „regelmatig” agressief worden als zij geen alcohol meekrijgen. Ze zetten een grote mond op, schelden zijn caissières uit. Die caissières, hoe goed getraind ook, zijn beïnvloedbaar. En ze maken fouten. Het controlesysteem, zegt Pollemans, is verre van waterdicht. Zestig à zeventig procent van de minderjarige klanten krijgt de alcohol mee, schat hij.

Een onprettige gedachte, want de gezondheid van jongeren is in het geding. En, ook zeer onprettig: de gemeente mag sinds 1 januari de drankafdeling van supermarkten sluiten als er driemaal in een jaar tijd alcohol wordt verkocht aan klanten onder de zestien.

Er is een oplossing voor zijn zorgen, zegt Pollemans. Een leeftijdcontrolesysteem dat nagenoeg waterdicht is. Ageviewers heet het. Het systeem haalt de uitvoering van de leeftijdscontrole weg bij de kassamedewerker. Die uitvoering wordt verricht door een controleur-op-afstand. Die zit achter een beeldscherm, op het hoofdkantoor van Ageviewers in Breda. De klant in de supermarkt ziet alleen een kastje met een touchscreen, opgesteld naast de kassa en voorzien van een ingebouwde camera. Alle kopers van alcohol – jong en oud – moeten het touchscreen aanraken. Op dat moment gaat de camera aan en ziet de leeftijdscontroleur in Breda de klant op zijn scherm verschijnen. Lijkt de klant jong? Dan leest die jong uitziende klant op het schermpje dat hij zijn legitimatiebewijs op het kastje moet plaatsen. Blijkt de koper nog geen zestien? Dan blijft de supermarktkassa gesloten. Alleen de leeftijdscontroleur-op-afstand kan de kassa deblokkeren.

Onderzoek van de Universiteit Twente wijst uit dat Ageviewers zorgt voor een naleving van 96 procent. Aanschaf van het apparaat kost 3.000 euro. De meeste winkeliers kiezen voor huur, circa 100 euro per week. Ongeveer tachtig slijterijen en veertien supermarktwinkels gebruiken het systeem.

Pollemans wil het Ageviewers-systeem invoeren. En collega’s van hem ook. Zij hebben dezelfde bezwaren tegen de status quo: de schade voor de gezondheid van jongeren, de agressie tegen caissières, het hogere risico op een boete. Marcel van Meerendonk bijvoorbeeld, eigenaar van drie Jumbo’s in Noord-Brabant. Ook Karel Bol, filiaalhouder van een Albert Heijn in Tilburg, is toe aan een beter systeem. Laatst vroeg Bols hoofdcaissière een klant om diens identiteitsbewijs. De klant spuugde haar in het gezicht.

Alcoholverkoop aan jonge kinderen moet stoppen

Ook GGD Nederland, het Trimbos-Instituut en het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP riepen eerder deze maand „alle supermarkten” op om het „effectief gebleken leeftijdcontrolesysteem” in te voeren „om zo alcoholverkoop aan te jonge kinderen te stoppen”. Maar de grote supermarktketens, zoals Albert Heijn en Jumbo Supermarkten, leggen de oproep van de gezondheidsorganisaties naast zich neer, evenals het verzoek van genoemde filiaalhouders. Meewerking van de hoofdkantoren is nodig, omdat Ageviewers moet worden ‘gekoppeld’ aan het kassasysteem in de afzonderlijke supermarkten. Die medewerking blijft achterwege, zegt franchisenemer Jan Pollemans. „Voorlopig gaan we niet met Ageviewers in zee”, liet het hoofdkantoor van Albert Heijn deze krant onlangs weten. Marcel van Meerendonk, eigenaar van drie Jumbo’s: „Jumbo Supermarkten zei: dit heeft niet onze prioriteit.” Ook het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) – branchevereniging van circa 25 supermarktketens, samen 4.000 filialen – laat weten Ageviewers niet te omarmen. Waarom deze afwijzende houding tegenover een effectief systeem? Marktleider Albert Heijn vindt Ageviewers niet klantvriendelijk. Woordvoerder Rianne van der Sar: „Een aantal jaren geleden is een proef gedaan met Ageviewers, bij een supermarkt in Alphen aan den Rijn. Die leidde niet tot het gewenste resultaat. Oudere klanten hadden moeite om voor de camera te staan.”

Supermarkten doen veel, maar naleving van de wet blijft achter

Albert Heijn experimenteert nu met een andere controletechniek, vertelt Van der Sar. De ID-reader, een apparaatje dat het ID-bewijs scant. Is de klant jonger dan 16, dan brandt er een rood lampje. Is de klant ouder, dan is het lampje groen. Een rekenmiddel dus. Van der Sar vindt de ID-reader klantvriendelijker dan Ageviewers. „Alleen de jong uitziende mensen worden gecontroleerd. Niet de oude, zoals bij Ageviewers wel gebeurt.” Jumbo Supermarkten experimenteert met een soortgelijke ID-scanner. En ook het CBL benadrukt dat er verschillende controlesystemen bestaan. Woordvoerder Henrieke Crielaard: „We zijn altijd bezig om die systemen te verbeteren, met elektronische hulpmiddelen, trainingen aan kassamedewerkers en leidinggevenden.”

Het klopt: supermarktketens ondernemen veel om de leeftijdscontrole te verbeteren. Controleurs die steekproeven houden in de eigen supermarkt, flyers op de kassa om de nieuwe Drankwet toe te lichten, gadgets om de caissière te ondersteunen. Feit is alleen dat die initiatieven niet leiden tot een significant hogere naleving van de wet. Sterker, die blijft steken ver onder de 50 procent.

Waarom werken de initiatieven van supermarkten niet? „Omdat supermarkten de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de leeftijdscontrole blijven leggen bij de kassamedewerker”, zegt Wim van Dalen, directeur van STAP. Gadgets als ID-scanners verhelpen dat probleem niet: kassamedewerkers moeten nog steeds het initiatief nemen tot de controle. Amerikaans wetenschappelijk onderzoek toont dan ook aan: winkels mét een ID-scanner vragen klanten niet vaker om hun identiteitsbewijs dan winkels zónder.

Wat vindt Albert Heijn van dat inherente probleem van ID-scanners? Woordvoerder Rianne van der Sar: „Ik ga daar geen antwoord op geven. We richten ons op verantwoordelijke alcoholverkoop. Vandaar onze proef met de ID-reader. Het kan zijn dat er andere oplossingen zijn.” Van der Sar benadrukt dat Albert Heijn het gesprek met filiaalhouders die vragen om Ageviewers „open” wil aangaan. Hoe denkt Albert Heijn dan over de argumenten vóór Ageviewers die genoemde filiaalhouders aandragen, zoals minder verkoop van alcohol aan minderjarigen? „Ik kan niet voor andere partijen spreken. Ons gaat het om die klanttevredenheid. Die is essentieel.”

Gebrek aan klanttevredenheid is voor Jan van der Meer geen probleem. Van der Meer is directeur van Superrr, de enige supermarktketen die Ageviewers gebruikt. Superrr biedt werk aan kassamedewerkers die reïntegreren op de arbeidsmarkt, na een auto-ongeluk bijvoorbeeld. Of aan mensen met een handicap. „Ik merk niets van onvrede bij klanten. Het valt ook goed uit te leggen waarom we het systeem gebruiken. Onze kassamedewerkers beschermen en geen alcohol voor kinderen.”

Gaan die kinderen niet naar een andere supermarkt dan? „Misschien wel. Het meest effectief is het invoeren van het systeem in alle supermarkten. Dan is er geen ontkomen aan.”