Biertjes kopen? Nog geen 16 jaar? Dan blijft de kassa op slot

Hoe voorkom je drankverkoop aan kinderen? Hoe voorkom je agressie tegen caissières die weigeren kinderen alcohol te verkopen? Cameracontrole lijkt een oplossing. Maar vooral supermarkten vinden zo’n systeem te klantonvriendelijk.

Ageviewers in een slijterij in Leeuwarden.
Ageviewers in een slijterij in Leeuwarden. Foto Kees van de Veen

De verkoop van alcohol bezorgt Jan Pollemans kopzorgen. Pollemans, filiaalhouder van een Albert Heijn in Etten-Leur, merkt dat minderjarige klanten „regelmatig” agressief worden als zij geen alcohol meekrijgen. Ze zetten een grote mond op, schelden zijn caissières uit.

Die caissières, hoe goed getraind ook, zijn te beïnvloeden. En ze maken fouten. Het controlesysteem, zegt Pollemans, is verre van waterdicht: hij schat dat 60 tot 70 procent van de minderjarige klanten de alcohol mee krijgt.

Een onprettige gedachte, want de gezondheid van jongeren is in het geding. Ook zeer onprettig: de gemeente mag sinds 1 januari de drankafdeling van supermarkten sluiten als er drie maal in een jaar alcohol is verkocht aan klanten onder de 16.

Er bestaat een oplossing voor zijn probleem, zegt Pollemans. Een leeftijdcontrolesysteem dat nagenoeg waterdicht is. Ageviewers heet het. De kassamedewerker hoeft dan geen leeftijden te controleren, dat wordt op afstand gedaan, op het hoofdkantoor van Ageviewers in Breda. De supermarktklanten zien alleen naast de kassa een kastje met ingebouwde camera en een touchscreen. Alle drankkopers, jong én oud moeten het touchscreen aanraken. Op dat moment gaat de camera aan en ziet de leeftijdscontroleur in Breda de klant op zijn scherm verschijnen. Lijkt de klant jong? Dan moet hij zijn legitimatiebewijs op het kastje leggen. Als hij nog geen 16 jaar blijkt te zijn, blijft de kassa dicht. Alleen de controleur op afstand kan de kassa deblokkeren.

Onderzoek van Universiteit Twente uit 2011 wijst uit dat met Ageviewers jongeren slechts 4 procent kans maken dat zij de alcohol meekrijgen. Aanschaf van het apparaat kost 3.000 euro. De meeste winkeliers kiezen voor huur, circa 100 euro per week. Ongeveer tachtig slijterijen en vijftien supermarktwinkels gebruiken het systeem.

Pollemans wil dat het Ageviewers-systeem in zijn winkel wordt ingevoerd. En collega’s ook. Zij hebben dezelfde bezwaren tegen de status quo: de schade voor de gezondheid van jongeren, de agressie tegen caissières, het hogere risico op een boete. Marcel van Meerendonk bijvoorbeeld, eigenaar van drie Jumbo’s in Noord-Brabant.

Karel Bol, filiaalhouder van een Albert Heijn in Tilburg, is ook toe aan een beter systeem. Bols hoofdcaissière vroeg onlangs een klant om diens identiteitsbewijs. De klant spuugde haar in het gezicht.

GGD Nederland, het Trimbos-instituut en het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP riepen eerder deze maand alle supermarkten op om het „effectief gebleken leeftijdcontrolesysteem” in te voeren. Maar de grote supermarktketens leggen de oproepen naast zich neer. Medewerking van de hoofdkantoren is nodig, omdat Ageviewers moet worden gekoppeld aan het kassasysteem in de afzonderlijke supermarkten. „Voorlopig gaan we niet met Ageviewers in zee”, liet het hoofdkantoor van Albert Heijn deze krant onlangs weten. Van Meerendonk: „Jumbo Supermarkten zei: dit heeft niet onze prioriteit.” Ook het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), de branchevereniging van circa 25 supermarktketens met samen 4.000 filialen, wijst Ageviewers af.

Waarom?

Marktleider Albert Heijn vindt Ageviewers niet klantvriendelijk. „Een aantal jaren geleden is een proef gedaan met Ageviewers, bij een supermarkt in Alphen aan den Rijn”, zegt een woordvoerster. „Die leidde niet tot het gewenste resultaat. Oudere klanten hadden er moeite mee om voor de camera te moeten staan.”

Albert Heijn experimenteert met een andere controletechniek De ID-reader, een apparaatje dat het ID-bewijs scant. Is de klant jonger dan 16, dan brandt er een rood lampje. Is de klant ouder, dan is het lampje groen. Volgens de woordvoerster is de ID-reader klantvriendelijker dan Ageviewers. „Alleen de jong uitziende mensen worden gecontroleerd.” Jumbo Supermarkten experimenteert met een soortgelijke ID-scanner. Het CBL benadrukt dat er verschillende controlesystemen bestaan. Een woordvoerder: „We zijn altijd bezig om die systemen te verbeteren, met elektronische hulpmiddelen, trainingen aan kassamedewerkers en leidinggevenden.”

Het klopt: supermarktketens ondernemen veel om de leeftijdscontrole te verbeteren. Controleurs die steekproeven houden in de eigen supermarkt, flyers op de kassa om de nieuwe Drankwet toe te lichten, gadgets om de caissière te ondersteunen. Maar die initiatieven leiden niet tot significant betere naleving van de wet. Sterker, die blijft steken ver onder de 50 procent. Hoe komt dat?

„Omdat supermarkten de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de leeftijdscontrole blijven leggen bij de kassamedewerker”, zegt directeur Wim van Dalen van STAP. ID-scanners verhelpen dat probleem niet: kassamedewerkers moeten nog steeds het initiatief nemen tot de controle. Amerikaans wetenschappelijk onderzoek toont dan ook aan: winkels met een ID-scanner vragen klanten niet vaker om hun identiteitsbewijs dan winkels zonder.

Albert Heijn gaat niet in op dat inherente probleem van de ID-scanner. De woordvoerster benadrukt dat het bedrijf „open” het gesprek wil aangaan met filiaalhouders die vragen om Ageviewers.

Hoe denkt Albert Heijn dan over de argumenten vóór Ageviewers die verschillende filiaalhouders aandragen, zoals minder verkoop van alcohol aan minderjarigen? „Ik kan niet voor andere partijen spreken. Ons gaat het om die klanttevredenheid. Die is essentieel.”

Ontevredenheid bij klanten is voor Jan van der Meer geen probleem. Van der Meer is directeur van Superrr, de enige supermarktketen die Ageviewers gebruikt. Bij Superrr werken kassamedewerkers die reïntegreren op de arbeidsmarkt, na een auto-ongeluk bijvoorbeeld. En mensen met een handicap. „Ik merk niets van onvrede bij klanten. Het valt ook goed uit te leggen waarom we het systeem gebruiken: onze kassamedewerkers beschermen en geen alcohol voor kinderen.”

Gaan die kinderen niet naar een andere supermarkt dan? „Misschien wel. Het meest effectief is het invoeren van het systeem in alle supermarkten. Dan is er geen ontkomen aan.”