Dit is een artikel uit het NRC-archief

Politiek

Zwarte paus in blokken en pijlen

Een ‘mattermap’ vertaalt een ingewikkelde kwestie in een compact schema van blokken en pijlen. Voor lezers die grip willen krijgen op het debat.

Een voorbeeld van een ‘mattermap’, een grafische weergave van een ingewikkeld thema: is er kans dat de volgende paus zwart is?
Een voorbeeld van een ‘mattermap’, een grafische weergave van een ingewikkeld thema: is er kans dat de volgende paus zwart is?

Het gebeurt op schoolborden, flip-overs en bierviltjes overal ter wereld: een schemaatje maken om een betoog of idee te verhelderen. De filosoof Porphyrius deed het al in de derde eeuw, toen hij Aristoteles’ wereldbeeld met bollen en pijlen uittekende. Mindmapping, heet het tegenwoordig.

„Maar journalisten doen het te weinig”, zegt Esther van Rijswijk. Samen met Petra ter Doest, net als zij voormalig Elsevier-journalist, bedacht ze Mattermap, een ‘app’ die journalisten helpt om een debat of nieuwsgebeurtenis letterlijk in kaart te brengen. „Journalisten geven de feiten weer en gaan daarna al snel analyseren. Maar daar zit nog een stap tussen: overzicht bieden, orde brengen in de informatiechaos. Die stap slaan ze vaak over.”

Dat is niet zo verwonderlijk, zegt Van Rijswijk. Want het is onmogelijk de complete discussie over, pakweg, de voors en tegens van een verplichte DNA-databank weer te geven bij elk bericht in de krant over dat complexe onderwerp. Maar het zou voor veel lezers wel een uitkomst zijn.

„Lezers volgen een debat nu eenmaal niet vanaf het begin, maar stappen op een bepaald moment in, lezen dan één of twee stukken, en vragen zich dan af: wat is er nu echt aan de hand in deze discussie? Op papier kun je niet voortdurend alle standpunten erbij geven. Online kan dat wel”, aldus Van Rijswijk.

Hoe? Meestal door online een ‘dossier’ te publiceren. Wat helaas vaak neerkomt op nóg meer woorden achter elkaar zetten. Maar met Mattermap kan het op een andere manier: in een helder schema (infographic) kunnen journalisten de bouwstenen van een kwestie – standpunten, bronnen, citaten – visueel ordenen rond één centrale vraag. Zo’n ‘mattermap’ toont in één oogopslag de verschillende invalshoeken.

Bovendien kan een journalist laten zien hoe hij aan zijn informatie komt, en zelfs (via hyperlinks) de achterliggende teksten tonen.

Deze maand ging de site Mattermap.nl in ‘beta-versie’ stilletjes live. De site kon de afgelopen maanden gebouwd worden met een innovatiesubsidie van 130.000 euro van het Stimuleringsfonds voor de Pers, die in het project een nieuw model ziet om de burger „grip te [laten] krijgen op het publieke debat en een eigen mening te vormen”.

Op de site staan een paar voorbeelden van simpele mattermaps (‘Wat is leuker, een hond of een kat?’) en mattermaps rond ingewikkelder kwesties, zoals het openbaar maken van beelden van de recente mishandeling in Eindhoven. Ook heeft Instituut Clingendael het potentieel ervan gezien en op eigen verzoek een aantal mattermaps gemaakt van stukjes buitenlandspolitieke jungle, zoals de ‘verdieping’ van de EU.

Van Rijswijk en Ter Doest hopen nu eerst het ‘journalistieke veld’ te overtuigen van het nut van hun app. Een landelijke krant, een tijdschrift, en twee tv-stations hebben tot nu belangstelling getoond. Ze overwegen een betaalde versie van mattermap te gebruiken (in eigen huisstijl). Maar iedereen met een account kan ze maken, delen en kopiëren. Tot nu toe hebben zo’n honderd mensen een account aangevraagd. In een volgend stadium hopen ze ook scholen en universiteiten voor mattermaps te interesseren.

Visuele ‘vertalingen’ van ingewikkelde kwesties zijn populair. Zie de kaarten waarin De Argumentenfabriek bijvoorbeeld minutieus de voors en tegens van marktwerking in de zorg, of het afvangen en opslaan van CO2 presenteert. Die kaarten transformeren een kluwen van alle denkbare argumenten (en sentimenten) tot kleurige diagrammen. In het ideale geval met de helderheid van de Londense metroplattegrond. Maar sommige kaarten, zoals de kaart die de werking van de huidige AWBZ toont, lijken eerder de bekabeling van Starship Enterprise.

Of zie debategraph.org, een website die ‘kwesties in het publieke domein’ weergeeft in de vorm van om elkaar heen wentelende bollen, die, als je ze aanklikt, weer muteren in andere bollen. Dat kan zich in principe tot in de oneindigheid voortzetten. Dat doet misschien recht aan de complexiteit van veel debatten, maar het komt de overzichtelijkheid niet altijd ten goede. Te meer omdat de site volgens het Wikipedia-principe werkt: iedereen kan bijdragen.

Daarmee is meteen duidelijk waarin Mattermap zich wil onderscheiden. „Hou het simpel, is ons motto”, zegt Van Rijswijk. „De Argumentenfabriek werkt in opdracht van overheden, bedrijven en organisaties. Ze exerceert elke kwestie door en neemt uiteindelijk zelf verantwoordelijkheid voor de inhoud van hun kaarten. Dat is hun kwaliteitsstempel. Met onze software kunnen anderen mattermaps maken. Een mattermap is jóuw mattermap.”

En mattermaps zijn simpel: meer dan een stelling met ‘omliggende’ argumenten, geschraagd door citaten en bronnen, is er niet. Een debat over, zeg, het nut van ingrijpen in Syrië via militaire of andere middelen, en welke scenario’s daaruit volgen, met hun voor en nadelen, is te ingewikkeld om in één map weer te geven.

„Maar dat geeft niks”, zegt Van Rijswijk. „Als je het te ingewikkeld maakt, krijg je al gauw dat gebruikers weliswaar onder de indruk zijn, maar het vervolgens wegleggen. Wij willen maar een ding: overzicht geven, zodat je grip krijgt op het debat . Zo geef je het denkproces een kickstart.”