Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Onderwijs

Ouders gescheiden en de school zit ertussen

Wat moet een school met een vader die informatie over zijn dochter vraagt terwijl zij geen contact met hem wil? Steeds meer scholen stellen regels op om beter met gescheiden ouders om te gaan.

Een echtscheiding van ouders is voor de school niet altijd een privéprobleem.
Een echtscheiding van ouders is voor de school niet altijd een privéprobleem. Foto Herman Wouters

Een gescheiden vader is door de middelbare school van zijn zoon niet geïnformeerd over een verandering van zijn vakkenpakket. De school heeft de verandering alleen met de moeder besproken. De vader is daarover zó boos dat hij een advocaat in de arm heeft genomen.

Scholen zijn verplicht om rekening te houden met de belangen van beide ouders van een kind. Dat is vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek. Nu steeds meer ouders uit elkaar gaan, krijgen scholen vaker te maken met de juridische gevolgen daarvan. Dat blijkt uit een rondgang langs klachtencommissies in het onderwijs en schoolbesturen. Een aantal scholen heeft zelfs handleidingen opgesteld voor de omgang met gescheiden ouders.

Hoe vaak zijn er geschillen met scholen, en waar gaan ze over? Cijfers over klachten van gescheiden ouders worden niet centraal bijgehouden. Bovendien blijven veel kwesties binnenskamers uit angst voor reputatieschade. Uit de adviezen van de klachtencommissies blijkt dat ouders scholen partijdigheid verwijten, bijvoorbeeld door altijd maar één ouder te informeren over vorderingen van een kind. Ook komt het voor dat een ouder probeert te dwarsbomen dat een kind naar een bepaalde school gaat. Die ouder stelt dan dat de inschrijving niet rechtsgeldig is omdat hij of zij die niet heeft ondertekend. Het speelt op lagere en middelbare scholen.

Ouders zijn het vaakst boos over de informatie die de school niet of juist wel verstrekt aan de andere ouder. De vader van de zoon wiens vakkenpakket veranderde, had daarover geïnformeerd moeten worden omdat hij het ouderlijk gezag heeft. Maar zelfs als hij níét het ouderlijk gezag zou hebben gehad, had de school hem moeten informeren als de vader daarom had gevraagd. Weliswaar stelt de wet dat de ouder met het ouderlijk gezag de ouder zonder gezag moet informeren, maar soms zijn de verhoudingen daarvoor te verstoord. En dan moet de school de gevraagde informatie verschaffen.

Veel scholen zijn niet op de hoogte van de verplichtingen die de wet hun geeft, zegt Wilco Brussee, een advocaat uit Den Haag die zich heeft gespecialiseerd in onderwijsrecht. Zijn kantoor behandelt steeds meer zaken van gescheiden ouders tegen scholen. „We hebben er zelfs een advocaat gespecialiseerd in familierecht voor aangenomen.” De stijging heeft volgens hem te maken met „mondige ouders” en het feit dat ouders vaker uit elkaar gaan.

Scholen willen volgens Brussee niet opgezadeld worden met wat zij zien als privéproblemen. „Maar de wet dwingt de scholen er wél tussen te gaan zitten”, zegt hij. „En ze moeten ook onpartijdig blijven.”

In de meeste gevallen krijgt de klagende ouder gelijk, zegt Brussee. Dat beeld komt ook naar voren uit de uitspraken van de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs. In de afgelopen twee jaar kreeg een ouder (deels) gelijk in acht van de dertien zaken.

Voor scholen is het niet altijd even makkelijk de juridische regels toe te passen op de praktijk, zegt juridisch medewerker Marjolijn Kors van de Stichting Lucas Onderwijs, waar zo’n zestig scholen onder vallen. „Er ontstaat al gauw een grijs gebied”, zegt ze. Een vader wil informatie over zijn dochter van de school, terwijl de school weet dat het kind geen contact met haar vader wil. „Wat doe je dan?” Of een vader die belt en vraagt of zijn dochter op deze school zit. „Kan de school daar antwoord op geven?” Het kan zijn dat hij niet op de hoogte is gesteld door zijn ex-partner van de wisseling naar een andere school. „Of is er iets anders aan de hand?”

Steeds meer scholen nemen voorzorgsmaatregelen. De Vereniging Katholiek Onderwijs heeft een handleiding ‘informatieverstrekking gescheiden ouders’ gemaakt. Gescheiden ouders moeten beide adressen achterlaten bij de inschrijving, plus eventuele voor de school relevante passages uit een ouderschapsplan. Voor leraren is er een schema waarin staat wanneer de school wie moet informeren. Er staat duidelijk vermeld dat de school een neutrale positie moet innemen. En dat een nieuwe partner van een ouder dan weer niet geïnformeerd hoeft te worden.

Dit protocol levert goede resultaten op, vertelt Loulène Boersma, juridisch adviseur van de vereniging. De klachtencommissie voor katholiek onderwijs bevestigt dit; ze krijgen nauwelijks nog vragen en klachten binnen van scholen en ouders.

Directeur Hilde Mertens van de Stichting Onderwijsgeschillen, waar de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs is ondergebracht, overweegt aan meer voorlichting te doen en een brochure uit te brengen. „Zodat scholen weten wat de regels zijn, maar ook zodat leraren zich bewust zijn van de gevolgen van hun handelen”, zegt ze. Want een simpele notitie in een leerlingvolgdossier kan verstrekkende gevolgen hebben, vertelt ze. Stel dat een leerkracht iets opschrijft over de thuissituatie van het kind en dat de advocaat van de ouder waar het kind niet woont deze informatie opvraagt en gebruikt om het ouderlijk gezag op te eisen.

Als een school een fout heeft gemaakt, kan die meestal niet meer ongedaan worden gemaakt. Scholen bieden excuus aan en beloven beterschap. Ook bij een klachtencommissie valt er niet meer te halen.

Waarom zoeken ouders dan toch zo’n instantie op? Volgens advocaat Brusee willen ze de school een standje geven en ervoor zorgen dat het in de toekomst niet meer fout gaat. Maar, zegt hij, mensen zoeken het ook wel eens hogerop om de ex-partner te laten weten: denk niet dat je zonder mij beslissingen kunt nemen.