Ongeopend retour

Illustratie Ank Swinkels

Leuk idee van uitgeverij Van Dale: in de aanloop naar de troonwisseling houdt deze woordenboekenuitgever online het ‘Het Van Dale Oranje boekje’ bij (vandale.nl/oranje-boekje). Wekelijks worden hierin woorden en uitdrukkingen toegevoegd die in verband met deze historische gebeurtenis in de media opduiken. Sommige woorden en uitdrukkingen zijn nieuw, andere zijn uit de mottenballen gehaald.

De lijst telt inmiddels 62 woorden, van abdicatie tot Trixit. Nieuw zijn onder meer abdicatiemunt, inhuldigingszegel, kroningszegel, kroonappel en troonswisselingsmunt.

Zelf vind ik Trixit de mooiste vondst – voor de exit van Trix. Al heel snel nadat koningin Beatrix haar abdicatie bekend had gemaakt, circuleerde die woordspeling op Twitter. Bij mijn weten gebruikte een zekere Sam van Buuren (geen familie van W.A. van Buren) het als een van de eersten: „Zullen we #Trixit als hashtag afspreken?” Iemand anders schreef min of meer gelijktijdig: „#BEAexit of #Trixit? Wat wordt het?”

Voor wie niet met Twitter vertrouwd is; zo’n hekje (hashtag) wordt op Twitter aan een onderwerp gekoppeld zodat je makkelijk kunt vinden wie wat over hetzelfde onderwerp schrijft. Woordspelingen met exit zijn trouwens sowieso populair op Twitter. Nadat Benedictus had aangekondigd dat hij zou terugtreden, doken onmiddellijk de hashtags papexit, pauxit, pontifexit en Benedixit op.

Iets heel anders: het volgende gebeurt mij regelmatig. Ik raak met iemand in gesprek die zegt: „Jij hebt toch een taalrubriek? Ik hoorde laatst zoiets grappigs! Goh, wat was het nou ook alweer? Ik zou het eigenlijk moeten opschrijven, want je bent het zó weer kwijt. Nou ja, het was een woord dat ik nooit eerder had gehoord / een fraaie verhaspeling / een prachtige uitdrukking. Hoe dan ook: ik moest er erg om lachen.”

Het is altijd fijn om te horen dat anderen plezier hebben, maar ik vind dit zeer frustrerend. Er wordt je een juweel in het vooruitzicht gesteld, doosje open, leeg!

Inmiddels luidt mijn standaardantwoord: „Goed idee, schrijf het voortaan op en stuur me een berichtje, daar doe je me een groot plezier mee. Ik heb maar één paar oren en één paar ogen, dus mijn bereik is beperkt.”

Lang niet altijd komt daar werkelijk iets van terecht, maar soms wel. Zo schreef iemand mij vorige week over een mij onbekende uitdrukking. Plaats delict: een kantoor in Rotterdam. Onderwerp van gesprek: de seksloze boekhouder van middelbare leeftijd. Sprietig, slecht gekleed, broek te hoog opgetrokken, de kaalheid weggekamd met haar van de zijkant.

„Wat denk je, zou hij ooit seks hebben gehad?”, grapte de ene collega tegen de ander – beiden vrouw. „Nee”, antwoordde de tweede vrouw: „Die gaat ongeopend retour.”

Ongeopend retour, ik vind ’m erg fraai, ook met betrekking tot een man. Ik wilde nog weten waar de vrouw deze uitdrukking voor het eerst had gehoord. Van iemand uit Rotterdam-Zuid, antwoordde zij, het meest volkse deel van Rotterdam. „Van een overkanter dus, zoals wij zeggen. Want woon je op zuid, dan woon je overmaas.”

Zelf hoorde ik onlangs op Radio 1 een andere mooie, mij onbekende uitdrukking: als je met pinda’s betaalt, dan krijg je alleen apen. Bron: vastgoedondernemer Erik de Vlieger. Hij antwoordde dit op de vraag of hij de salarissen van de nieuwe topmensen bij SNS niet te hoog vond. Het gaat hier overigens om de vertaling van een Engelse uitdrukking: If you pay peanuts, you get monkeys.

Taalhistoricus en journalist Ewoud Sanders schrijft wekelijks op deze plek over taal. Reacties naar: post@ewoudsanders.nl