In vervuiling wordt slecht gehandeld

Als bedrijven te veel CO2 uitstoten, kunnen ze dat via emissierechten ‘afkopen’. Maar deze ‘boetes’ zijn veel te laag, waardoor het systeem niet werkt – de uitstoot blijft te hoog. Wat zijn de alternatieven?

Broeikasgassen zijn spotgoedkoop. Zo goedkoop, dat bedrijven ze ongebreideld in de atmosfeer dumpen. Daardoor stijgt de concentratie van broeikasgassen, waarvan kooldioxide de belangrijkste is, in hoog tempo. En dat draagt bij aan de opwarming van de aarde.

Om kooldioxide (CO2) te reduceren en daarmee klimaatverandering tegen te gaan, dwingt de Europese Unie elektriciteitsmaatschappijen en industrie om hun uitstoot te beperken. Bedrijven hebben het recht om een bepaalde hoeveelheid CO2 uit te stoten. Gaan ze daar overheen, dan moeten ze emissierechten bijkopen. Als ze overhouden, kunnen ze rechten verkopen.

Dit zogeheten emissiehandelssysteem (ETS) , ingevoerd in 2005, beloont milieubeleid en moet ertoe leiden dat de vervuiler betaalt. Een forse markt: ieder jaar wordt voor ruim 100 miljard euro aan emissiecertificaten (die recht geven op de uitstoot van 1 ton CO2) verhandeld.

Maar het ETS werkt niet. Een emissiecertificaat kost rond de 5 euro – veel te goedkoop; dat zou minimaal 20 euro moeten zijn, zeggen deskundigen. Bedrijven zullen liever emissierechten bijkopen dan (dure) maatregelen nemen om hun uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. De Europese Commissie wil daarom het ETS aanpassen, door veilingen van nieuwe emissierechten uit te stellen. Morgen moet de milieucommissie van het Europees parlement zich over het voorstel uitspreken – na twee jaar discussie kan de handel dan weer op gang komen. Ze debatteren ook over alternatieve oplossingen. Wat kan Brussel doen?

1Stel de veiling van nieuwe emissierechten uit.

De Europese Commissie wil 900 miljoen emissiecertificaten voorlopig niet veilen, maar pas rond 2020 op de markt te brengen. Volgens de Commissie wordt daarmee schaarste gecreëerd, wat de prijs zal opdrijven. De prijs van CO2 is nu zo laag doordat er te veel emissierechten op de markt zijn. Dat komt doordat landen in het verleden te gul waren bij het uitdelen van (toen nog gratis) emissierechten. Toen door de economische crisis de productiviteit fors daalde, hielden bedrijven grote hoeveelheden emissierechten over. Bovendien heeft de Europese Unie zelf met extra maatregelen het emissiehandelssysteem (ETS) ondergraven. De richtlijn over energiebesparing leidde ook los van het ETS tot een daling van de uitstoot en daarmee tevens tot een overschot van emissierechten.

Sommige grote vervuilers als staalconcern ArcelorMittal en chemiebedrijf DSM zijn tegen het uitstellen van veilingen. Ze zijn gebaat bij een lage prijs. Ze wisten de industriecommissie van het Europees parlement er in januari van te overtuigen het plan af te wijzen, met als argument dat een stijging van de CO2-prijs de concurrentiepositie van Europese bedrijven, die door de economische crisis toch al onder druk staat, zou verslechteren.

2Stel een minimumprijs vast voor CO2.

De Britse regering heeft besloten om vanaf april een minimumprijs voor emissierechten te hanteren. De precieze prijs is nog niet bekend, maar zal rond de 25 euro liggen en oplopen naar ongeveer het dubbele in 2020. De Britten willen zo de thuismarkt duidelijkheid bieden. Het kost elektriciteitsmaatschappijen en industrie de komende twee jaar naar verwachting zo’n 1,25 miljard euro.

De maatregelen helpen de Britten hun klimaatdoelstellingen te halen. Zwaar vervuilende bedrijven zullen geneigd zijn Groot-Brittannië te verruilen voor landen met minder strenge richtlijnen.

3Vervang emissiehandel door een CO2-belasting.

In de jaren negentig, toen er onderhandeld werd over een internationaal klimaatverdrag, voelde men in Europa weinig voor emissiehandel. Het vertrouwen in marktwerking om de opwarming van de aarde te bestrijden was destijds gering. Europa geloofde meer in belastingmaatregelen en richtlijnen voor energiebesparing.

Maar Europa koos uiteindelijk toch voor emissiehandel, omdat het goedkoper leek dan een belasting. Het systeem was flexibeler en stelde het bedrijfsleven in staat de reductie van CO2 daar te realiseren waar die het goedkoopste was.

Een carbon tax scheert alle bedrijven over één kam. Maar nu het ETS faalt, gaan er weer stemmen op voor een belasting. „Zonder ingreep is het ETS dood”, zei Jean-François Cirelli van het ook in Nederland actieve energiebedrijf GDF Suez tegen persbureau Reuters. „Dan zullen we moeten overschakelen op een ander systeem, zoals een CO2-belasting. Maar lukt het om dat op Europees niveau in te voeren?”

4 Laat de markt zijn werk doen.

Tegenstanders van het uitstellen van een veiling zeggen dat ingrijpen het systeem alleen maar verder zal verzwakken. Door veilingen uit te stellen blijft jarenlang een grote hoeveelheid emissierechten boven de markt hangen. Bovendien wordt zo het signaal gegeven dat de markt zijn werk niet goed doet. Wie zegt dat er over een paar jaar niet opnieuw moet worden ingegrepen? Dat versterkt de onzekerheid en tast de marktwerking aan. Er zit niets anders op dan door de zure appel heen bijten.