Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Cultuur

Briljant, het gaat over een zekere Justine

Muziek // ****Spinvis is geen charmezanger, hij is kunstenaar Van zijn album Tot ziens, Justine Keller maakte hij briljant muziektheater Het verhaal van een liefde die te groot was om stand te houden

Er is veel voor te zeggen dat het theater altijd al de natuurlijke habitat was voor de muziek van Spinvis. Zijn liedjes zijn geen hapklare brokken voor het poppubliek. Ze zijn poëtisch en fragmentarisch, als momentopnamen uit een muzikantenleven. Met zijn droge stem en ietwat moeizame dictie is hij bepaald geen charmezanger, maar een maker van kleine audiodocumentaires die vaak een beeldend karakter hebben. Op zijn bagagedrager neemt hij de luisteraar mee door een Hollands landschap waar de polderidylle soms wordt verstoord door eenzaamheid, ouder worden of wespen op de appeltaart.

Voor zijn derde album Tot Ziens, Justine Keller werkte Spinvis (Erik de Jong, 52) samen met striptekenaar Hanco Kolk die bij elk nummer een passende tekenstijl verzon. De tekst van ‘Koning Alcohol’ tekende hij in dranketiketten en de slapeloosheid van ‘Club Insomnia’ werd verbeeld met spookfiguren in het donker. De op het album geënte theatervoorstelling is een raamvertelling die gebruik maakt van een al of niet echt bestaande doos met brieven, gevonden in Oostende en gericht aan een zekere Justine Keller. Zij is het middelpunt van een levensomvattend liefdesverhaal waarin ze afwisselend muze, femme fatale, droomprinses of egoïstisch takkenwijf is.

De voorstelling is briljant in zijn eenvoud. Het enige decorstuk is een uitvergroot, verfrommeld stuk papier dat achter de muzikanten hangt. Er worden geen teksten of beelden op geprojecteerd; het wordt aan de verbeelding overgelaten om de vertelling te volgen aan de hand van brieven die worden voorgelezen. Samen moeten ze een portret van de mysterieuze vrouw vormen, als een polaroidfoto die zich langzaam ontwikkelt. Maar, zo vertelt de inleidende brief, de waarheid laat zich net zo moeilijk benaderen als de horizon.

De voorstelling vertelt het aangrijpende verhaal van een liefde die te groot was om stand te houden, van de gezongen brief uit een stormachtige kustplaats, ‘Begin oktober’, tot ‘Astronaut’, Spinvis’ laatste kus aan de doden. Oudere liedjes als ‘Voordeel van video’ en ‘Weekend naar Lascaux’ passen naadloos in het verhaal, gespeeld door een band die de instrumentatie klein weet te houden maar die op dramatische momenten stevig uit de bocht kan vliegen. Het meest indrukwekkend gebeurt dat in de door celliste Saartje van Camp gezongen traditional. ‘Daar was een sneeuwwit vogeltje’, een middeleeuws minnelied dat van een teder begin naar een verontrustende climax wordt gevoerd. „Er is iets met Saartje maar we weten niet wat”, zegt Spinvis quasi-naïef over zijn hoogzwangere celliste.

De Spinvisband speelt geen rock, geen folk en geen pop maar een subtiele combinatie van alle stijlen die ze in huis hebben. ‘Club Insomnia’ werd hypnotiserend ingevuld met De Jongs zelf uit Istanbul meegenomen Turkse sas, handgeklap en ritmische kreten. De ritmeboxbeat van ‘Koning Alcohol’ kwam zo dicht bij een gewone popsong als deze muzikanten kunnen komen, al is er altijd weer een zingende zaag of een vreemd orgeltje om er een exotische draai aan te geven. Het milde countryritme van ‘Oostende’ had wel iets van Bob Dylan in zijn Nashville-periode, zoals het roerende finalenummer een Nederlandstalige echo liet horen van Dylans ‘Forever Young’ en Leonard Cohen’s ‘Dance Me to the End of Love’.

Erik de Jong onderscheidt zich dapper van de popmuzikanten die wel graag in het theater willen spelen, maar die niet de dramatische kwaliteiten bezitten om meer te bieden dan hun muziek met een grappig decor en variaties op hun videoclips. Juist in zijn soberheid toont Spinvis zich een meester, met liedjes die een verhaal vertellen dat in ieders hoofd een andere vorm krijgt.

Spinvis: Tot Ziens, Justine Keller. Tournee t/m 13 maart, kikproductions.nl