Kardinalen in het conclaaf mogen niet twitteren

Een nieuwe paus wordt gekozen, terwijl de ex-paus nog leeft. Is Joseph Ratzinger straks Zijne Heiligheid af? En wat is nog het morele gezag van een ex-paus?

Benedictus XVI heeft bepaald dat hij om 20.00 uur op 28 februari, drie dagen na de verkiezingen in Italië, zijn pauselijke gezag aflegt en weer door het leven zal gaan als Joseph Ratzinger. De Katholieke Kerk heeft in de moderne tijd nog nooit te maken gehad met een ex-paus. Maar de procedures voor het conclaaf dat de paus moet kiezen, liggen in hoofdlijnen vast.

Direct na zijn aftreden zal Ratzinger naar het pauselijke buitenverblijf in Castelgondolfo gaan, in de heuvels buiten Rome. In het Vaticaan is dan de periode van de sede vacante (de lege stoel) van kracht, de pausloze periode. Benedictus zal „niet deelnemen aan het conclaaf en ook geen rol spelen in het bestuur van de Kerk tijdens de sede vacante”, vertelde de pauselijke woordvoerder gisteren. In de tussentijd wordt een nonnenklooster binnen de muren van het Vaticaan verbouwd. Als dat klaar is, gaat Ratzinger weer terug. Verwacht wordt dat hij zich dan weer in alle rust zal wijden aan wetenschappelijke theologische studies, zoals hij die ook de afgelopen jaren heeft gepubliceerd. Maar hoe het gaat als er dan weer een boek van hem uitkomt, is onduidelijk. Wat is morele gezag van een ex-paus? En is hij dan Zijne Heiligheid af?

De pauselijke woordvoerder voorspelde dat de Paasmis wordt opgedragen door de nieuwe paus. Dat betekent dat er voor eind maart een opvolger gekozen is voor Benedictus. Het conclaaf moet beginnen tussen de vijftien en twintig dagen na het aftreden van de paus, en duurt net zolang totdat er een paus gekozen is. Het betekent dat de discussie over de vraag wie de kerk gaat leiden naar verwachting niet wekenlang zal duren.

Het conclaaf wordt voorbereid door de Camerlengo, de kamerheer van de paus, die in de pausloze periode de lopende zaken behartigt. De nieuwe paus wordt gekozen door de kardinalen onder de tachtig jaar. Dat zijn er nu 117. Onder hen aartsbisschop Wim Eijk (59) van Utrecht. Hij werd een jaar geleden benoemd tot kardinaal. De andere nog levende Nederlandse kardinaal, Ad Simonis, is 81 jaar en neemt dus niet deel.

Voordat het conclaaf begint, leggen zij een geheimhoudingseed af. Bij het vorige conclaaf bleken er ook effectieve maatregelen te zijn genomen om te voorkomen dat via mobieltjes of met behulp van andere moderne technologie tijdens het conclaaf informatie naar buiten wordt doorgespeeld. Benedictus XVI mag dan door in meerdere talen te twitteren zijn collega’s in de Kerk hebben aangemoedigd meer moderne communicatiemiddelen te gebruiken, twitteren tijdens het conclaaf zal de kardinalen onmogelijk worden gemaakt.

Na de dood van Johannes Paulus II hield Ratzinger vóór het conclaaf een felle rede, achteraf een belangrijke openingszet voor het conclaaf. Zijn woordvoerder sloot gisteren zo’n interventie of andere poging om het conclaaf na zijn aftreden te beïnvloeden, nadrukkelijk uit.

Na iedere stemming krijgt de buitenwereld een rooksignaal. Als de kardinalen eruit zijn, komt uit de schoorsteen van de Sixtijnse Kapel, waar zij beraadslagen, witte rook. Als meer tijd nodig is zwarte rook. Bij het vorige conclaaf, in 2005, werden er chemicaliën gebruikt om te voorkomen dat de kleur van de rook, van de verbrande stembriefjes, verkeerd wordt geïnterpreteerd. Om tot paus te worden gekozen is een tweederde meerderheid nodig. Als dat gebeurt, wordt vanaf het balkon van de Sint Pieter de wachtende gelovigen meegedeeld: Habemus papam – we hebben een paus.