In spagaat tussen mama en het nieuwe gezin van papa

Elke week behandelt redacteur Margot Poll een relatieprobleem. Deze week: als je kind zich niet prettig voelt in het nieuwe gezin.

Illustratie Viola Lindner

De kwestie

Een vader komt met zijn zoon van 13 naar therapie; de zoon vertoont gedragsproblemen in het nieuwe gezin van de vader. De vriendin van de vader heeft twee kinderen van 11 en 9 jaar. Deze stiefmoeder doet erg haar best om de jongen een plaats in het gezin te geven. Zij wil voor hem ook graag een moederfiguur zijn. Maar die jongen wil dat helemaal niet en gedraagt zich daar ook niet naar. Hij krijgt woedeaanvallen. Is dat niet vreemd, vraagt de vader zich af?

Wat is er aan de hand?

In samengestelde gezinnen zijn er verschillende gezinnen, maar soms is de discrepantie tussen die verschillende families te groot. De jongen in kwestie zit in een spagaat waar hij zelf geen oplossing voor kan vinden anders dan afwijkend gedrag te vertonen. Hij raakt verward in de twee verschillende ‘thuissituaties’: bij zijn vader wordt hij als één van de drie kinderen gezien in het nieuwe ‘gezellige’ gezinnetje. Bij zijn moeder – alleenstaand – wordt hij als gelijkwaardig aan zijn moeder beschouwd. Hij is de man in huis. Zijn moeder vraagt hem bijvoorbeeld hoe haar nieuwe jas staat. En zij overlegt wat ze die avond zullen eten. Als een kind voelt dat een ouder eenzaam is, gaat het de ouder vergezellen en zal het zich zo volwassen mogelijk gedragen.

Alles gebeurt met goede bedoelingen maar wat (nieuwe) ouders vaak vergeten is dat kinderen héél véél van hun ouders houden. Het kind past zich uit liefde voor de ouder aan aan de rol die van hem wordt verwacht. We roepen altijd dat kinderen zo flexibel zijn, maar zij hebben geen keuze. Zij moeten wel – een kind gaat altijd voor hechting.

Liefhebbende ouders gunnen hun kinderen een betere versie van zichzelf. Na de scheiding voelen zij zich schuldig en proberen het goed te maken bij de kinderen. Maar perfecte ouders bestaan niet. Je kunt beter achteraf toegeven dat je bepaalde dingen niet goed hebt gedaan.

Ouders moeten zich kwetsbaar moeten durven opstellen. Als de vader zich als slachtoffer blijft gedragen en alle schuld bij zijn ex legt, dan neemt hij de ware moeder van het kind af. Toen dat benoemd werd in deze kwestie, begreep de vader dat er een te groot appèl op de jongen werd gedaan. Hij leerde door de ogen van zijn zoon te kijken. Als hij van zijn vrouw gescheiden is, hoeft de zoon niet mee te scheiden. Bovendien lijdt de zoon onder de ‘strijd’ tussen de twee gezinnen.

Wat kun je er aan doen?

Het kind moet gecoacht worden om zich staande te kunnen houden in twee gezinnen. Degene die de gezinnen het best kan overbruggen is de ouder die het nieuwe gezin aangaat – in dit geval de vader. Hij moet kunnen differentiëren tussen de ouderschapsrelatie (vader-zoon) en de partnerrelatie (vader-ex) zonder dat hij dat vertroebelt met zijn eigen afkeer van zijn ex. Stel je respectvol op tegenover de andere ouder, want die is net zo veel ‘ouder’ als jij. Probeer de verwarring weg te nemen want als dat niet lukt valt het kind tussen wal en schip. De vader leeft in beide gezinnen, de moeder niet.

Ook doet de vader er goed aan om (later) uit te leggen waarom hij niet meer kon functioneren in het ‘vorige’ gezin. Het is niet nodig alle echtelijke problemen de revue te laten passeren, maar je moet er als vader iets over zeggen. Want pas dan blijf je de liefdevolle vader.

Voor de stiefmoeder is er alleen de rol van respecteren. Zij mag niet te veel van haar stiefzoon verwachten. Het is lief dat zij de nieuwe zoon omarmt, maar voor de zoon is er dan meteen het loyaliteitsprobleem tegenover zijn echte moeder.

In het nieuwe gezin moet je kinderen de ruimte geven om hun eigen weg te vinden: om zichzelf te kunnen zijn, om met de stiefbroertjes of zusjes zelf dingen te regelen, bondjes te vormen waarin ze zich veilig voelen. Laat dat als ouder gaan en bemoei je daar niet te veel mee. Zij kunnen elkaar niet opeens – om jullie – heel leuk vinden. De kinderen moeten ook mogen ruziën of anderszins laten blijken dat zij het erg vinden. Zij hebben het niet gewild, het is hun overkomen. Vanuit dat perspectief kijk je hoe je er het beste mee kunt omgaan.

Hetzelfde geldt voor de moeder die alleen thuiszit. Ook zij moet de liefde van de zoon voor zijn vader zien. Dat zou los moeten staan van haar eventuele boosheid over de scheiding of over het nieuwe gezin van haar ex. Aan deze moeder de opdracht haar kwetsbaarheid te laten zien, zonder zich als slachtoffer op te stellen. Dat is niet gemakkelijk maar als je er in slaagt te laten zien wie je bent, dan geef je dat jouw kind mee. Hij zal er later veel baat bij hebben in zijn eigen relaties. Dan ben je namelijk weer jezelf en dan weet het kind – eindelijk – waar hij aan toe is.

Waar vader staat kan in deze kwestie ook moeder staan en andersom.