‘Weinig geneigd tot boetedoening’

Ook na zijn veroordeling voor misbruik hielden de Australische salesianen priester Frank Klep de hand boven het hoofd. Hij mocht naar Samoa.

Het chique Rupertswood College, vlak buiten de Australische stad Melbourne, doet denken aan het Nederlandse Huize Don Rua. Met dit internaat in ’s-Heerenberg begon in 2010 het schandaal rond seksueel misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland. Net als in Huize Don Rua hebben paters en broeders salesianen op Rupertswood jongens betast en verkracht. Het verschil is dat de Australische gevallen recenter zijn. Er zijn drie daders veroordeeld, enkele daders troffen schikkingen met slachtoffers, maar anderen ontsprongen de dans met hulp van hun congregatie.

De in Nederland geboren salesiaan Frank Klep (1943) was in de jaren ’70 leraar op Rupertswood. In 1982 werd hij rector. Toen oud-leerlingen en ouders zijn promotie ontdekten, ontstond een rel. Klep zou twee jongens gedrogeerd en betast hebben. Nadat slachtoffers naar de rechter dreigden te stappen, werd hij door de congregatie op studiereis naar Rome en de Verenigde Staten gestuurd.

De salesiaan werd in 1992 alsnog hoofd van het Don Bosco Hostel and Youth Centre in Melbourne. Twee nieuwe aangiften tegen hem leidden in 1994 tot een veroordeling van Klep tot negen maanden celstraf, later omgezet in een taakstraf. Vier jaar later wilde de politie de pater weer verhoren wegens nieuwe klachten, maar hij bleek weg. De salesianen hadden hem naar Samoa gestuurd, een land zonder uitleveringsverdrag met Canberra. Daar bleef hij tot 2004 en had als priester nog steeds contact met kinderen. Bij zijn verblijfsaanvraag in Samoa had hij verklaard geen strafblad te hebben. Het document was ondertekend door een getuige: de provinciaaloverste van de salesianen in Australië.

Klep werd Samoa uitgezet en kreeg in Australië vijf jaar gevangenisstraf wegens ontucht met elf jongens. Tijdens het proces bleek dat zijn congregatie hem nog steeds geen sancties had opgelegd sinds de veroordeling elf jaar eerder. „De salesianen spanden zich niet in om Klep voor het gerecht te brengen of om ervoor te zorgen dat hij rechtvaardig zou worden bestraft”, schreef rechtenprofessor Patrick Parkinson van de universiteit van Sydney vorig jaar in een notitie naar een parlementaire onderzoekscommissie van de deelstaat Victoria. Parkinsons notitie voerde de druk op de Australische premier Gillard op om een federaal onderzoek aan te kondigen.

Het handelen van de salesianen in Australië lijkt sterk op het patroon in Nederland en Duitsland. De commissie-Deetman concludeerde dat zo’n 18 procent van de salesianen uit Huize Don Rua leerlingen misbruikt had en dat de congregatie soepel met de daders was omgesprongen. Overplaatsing, ook naar het buitenland, was „een van de meest gebruikte middelen”. In Nederland zijn 41 salesianen als dader genoemd, in Duitsland 44.

„De meest strak georganiseerde en gecontroleerde religieuze groep waar ik ooit mee te maken heb gehad,” schreef Richard Sipe over de salesianen. Sipe, een uitgetreden Benedictijnse monnik, woont in Californië waar 22 salesianen van misbruik zijn beschuldigd. In 2008 betaalde de congregatie een schikking van 19,5 miljoen dollar aan een groep slachtoffers in Los Angeles. Met de schikking voorkwamen de salesianen een belastende getuigenis tegen zich in de rechtszaal.

Ook andere bisdommen, congregaties en orden hebben in het verleden verzuimd maatregelen te nemen tegen misbruik, maar de salesianen spanden de kroon, volgens Sipe. Ze zijn „het meest onverbeterlijk en het minst bereid tot het tonen van berouw van alle religieuze organisaties die te maken hebben met misbruik in eigen gelederen”.

Van oudsher richten de salesianen zich op de jeugd door onderwijs en sociale activiteiten. Het grote aantal daders doet vermoeden dat de congregatie een aantrekkingskracht heeft op pedofielen. Het gesloten karakter van de opleiding draagt niet bij aan een gezonde seksuele ontwikkeling. Jongens die misbruikt werden op een salesiaanse internaat maakten, eenmaal priester, zelf slachtoffers.

De 16.000 salesianen zijn in omvang wereldwijd de derde rooms-katholieke congregatie en hebben veel invloed in het Vaticaan. Tarcisio Bertone, de nummer twee in de kerkhiërarchie na Paus Benedictus XVI, is een salesiaan. De congregatie heeft een sterke positie in de Congregatie voor de Geloofsleer, de groep prelaten in Rome die over het lot van foute priesters gaat. Vanuit Rome hebben de congregatieleiders rechtstreekse invloed op de aanpak van daders. Zo heeft de salesiaanse vicaris-generaal Luc van Looy, nu bisschop van Gent, volgens professor Patrick Parkinson „een cruciale rol gespeeld in het frustreren” van pogingen om een van misbruik beschuldigde priester uit Rome terug te roepen naar Australië voor politieverhoor. Van Looy ontkent dat hij een Australisch onderzoek heeft tegengewerkt. „Ik was ook niet op de hoogte van een oproep van de politie om hem te verhoren.”