Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Voetbal

Lethargie en angst bij elftal in verval

Topclubs in Nederland struikelen al het hele seizoen. Alleen bij FC Twente hebben de wanprestaties inmiddels een structureel karakter.

FC Twente-trainer Steve McClaren lijkt het tijdens de wedstrijd tegen PEC Zwolle (1-1) niet langer aan te kunnen zien.
FC Twente-trainer Steve McClaren lijkt het tijdens de wedstrijd tegen PEC Zwolle (1-1) niet langer aan te kunnen zien. Foto ProShots

Trainer Steve McClaren en zijn assistent Bill Beswick erfden bij de Engelse club Middlesbrough in 2001 een groep spelers zonder enig vertrouwen in eigen kunnen.

Als onderdeel van een serie motivatietechnieken deelde McClaren het veld fictief op in drie delen en eiste van zijn spelersgroep dit: geen fouten maken op het achterste deel van het veld en op het middelste deel geen fouten maken bij het terug- of zijwaarts passen. In het voorste deel: complete speelvrijheid. „Langzaam verdween zo de angst om fouten te maken”, schrijft mental coach Beswick in zijn boek Focused for Soccer.

In de tweede helft van de wedstrijd gistermiddag tegen PEC (1-1) klopte er opnieuw helemaal niets bij McClarens FC Twente. Na twee doelpuntloze gelijke spelen en een afstraffing thuis tegen FC Utrecht vorige week (4-2) is „mentaliteitskwestie” inmiddels modewoord in Enschede. In een weekend met vele verliezers – vijf ploegen uit de topzes morsten punten – is Twente toch de grootste van allen vanwege het structurele karakter van de wanprestaties.

Van de kampioenskandidaten won dit weekeinde alleen Feyenoord en die wisselvalligheid aan de top in de eredivisie verbloemt veel voor FC Twente. Er is in het Nederlandse profvoetbal geen club die zomaar even ‘een goede serie’ neerzet. Maar de problemen bij Twente zitten dieper dan bij ploegen als Ajax en Feyenoord die incidenteel met terugval worden geconfronteerd.

In punten staan de twee topclubs gelijk op de tweede plaats achter PSV, met Twente op één punt minder. Maar de gevoelstemperatuur in Enschede is inmiddels ver beneden nul. Gisteravond werd de spelersbus van Twente bij terugkomst op het Hengelose trainingcomplex opgewacht door honderdvijftig supporters. Dat zij zich keren tegen McClaren, kampioenenmaker in 2010, zegt veel.

De enige overeenkomst tussen Twente en Ajax was gisteren een gelijkspel tegen een laag geklasseerde club. Het grote verschil tussen de club die alleen nog de competitie heeft en Ajax, dat nog voor de beker en in de Europa League speelt, is het zelfvertrouwen. Misschien dat Ajax-coach Frank de Boer gistermiddag zich van hetzelfde Beswick-positivisme bediende toen hij zei dat hij „dit seizoen nog niet zo’n goed Ajax” als in het eerste kwartier tegen Roda JC (1-1) had gezien. Aardig was het wel.

De Boer kan zich alleen al verheugen over een Barcelona-huurling (Isaac Cuenca) die debuteert met een assist. Of een linksback uit een Ajax-familie (Daley Blind) die in de week van zijn debuut voor Oranje zijn eerste competitietreffer maakt. En Feyenoord-trainer Ronald Koeman ziet zijn jonge jongens wekelijks het elftal op sleeptouw nemen. Jan Wouters van FC Utrecht – dat gisteren thuis met 3-0 verslagen werd door NEC – weet met de zesde plek van zijn club eigenlijk niet wat hem overkomt.

En McClaren? Hij heeft niets om zich op te verheugen. Als geen ander herkent hij de mentale processen van een team in verval. Hij zag het als bondscoach van Engeland in 2008, hij zag het bij het Duitse Wolfsburg in 2010, bij het Engelse Nottingham Forest in 2011 en ook vorig seizoen bij Twente. „Bij het bouwen en in stand houden van een winnend elftal ben ik meer een psycholoog en minder een trainer geworden”, schrijft McClaren in het voorwoord van Beswicks boek. Het zal bij een verliezend elftal niet anders zijn.

Negativiteit, lethargie en angst druipen van de ploeg af. De trauma’s van twee weken geleden – de mislukte transfer van Leroy Fer en de opgelopen spierblessure van Nacer Chadli – gelden niet langer als excuus. Of erger: misschien wel, nog steeds. Zo onevenwichtig oogt de ploeg wel.

In zijn kenmerkende oppervlakkige analyse na de wedstrijd sprak McClaren van „een lange weg te gaan, veel punten te halen”. Het repertoire aan cliché’s dat de Brit tot zijn beschikking heeft dient maar één doel: positiviteit uitstralen. Nooit het team afvallen, nooit het vertrouwen van spelers ondermijnen. Groter zijn dan de wedstrijd, noemt zijn mentor Beswick dat. De lessen tellen, niet de resultaten. Anderhalf uur slecht gespeeld? Toon beelden van het goede kwartier en bouw daar op verder.

Zich in de put praten doen de spelers van Twente intussen zelf wel. Volgens middenvelder Willem Janssen speelde Twente tegen PEC Zwolle de slechtste wedstrijd van dit seizoen, zo zei hij bij EredivisieLive. „Het maakt niet uit welke elf er in het veld staan, het is elke week kommer en kwel.” En het dodelijkste: „Iedereen doet maar wat.” Aanvoerder Brama, die gisteren ontbrak wegens een schorsing, zei vorige week na de verloren wedstrijd tegen Utrecht dat spelers „elkaar laten verzuipen”.

Een doemscenario na deze zomer is denkbaar: basisspelers Fer, Douglas, Brama, Chadli, Roberto Rosales en doelman Nikolay Mihaylov willen of kunnen weg en zouden dat zomaar allemaal kunnen doen. De handigheid van voorzitter Joop Munsterman staat allang niet meer garant voor het aantrekken van passende vervangers. Jeugd? Geen kans gehad, enkele talenten rijpen elders op huurbasis.

Sinds het dodelijke ongeluk met het ingestorte dak boven de stadionuitbreiding, zomer 2011, is Twente weinig bespaard gebleven. Soms zit dat in heel kleine dingen. Recentelijk bleek een duo valsemunters te hebben gefraudeerd met het muntensysteem in het stadion Grolsch Veste. Een strop van enkele tonnen, stelde Munsterman.

Sinds McClarens terugkeer bij de club begin 2012 raakte Twente na een opleving tegen PSV (6-2 overwinning in Eindhoven) in een negatieve spiraal. De resultaten uit het verleden lijken onvoldoende voor blijvend krediet bij het Twentse publiek. In het stadion is het ongemak soms voelbaar. De ‘tweede ring’, die de afgelopen jaren in fases is opgeleverd, wordt voor een deel bevolkt door supporters die de barre tijden van weleer niet hebben meegemaakt. Mannen van de oude garde herinneren het fluitende publiek er dan aan hoe het er in de jaren tachtig voorstond. Of rond de eeuwwisseling. Waar de club vandaan komt. Wat de club bereikt heeft.

Gisteren was voor honderdvijftig man de maat vol en volgde volgens dagblad Tubantia „een grimmig tafereel” rond de spelersbus. Bij een fotograaf werd een camera uit de handen geslagen. Er volgde een ontmoeting met zeven van de boze fans, waarin McClaren en verdediger Edson Braafheid de discussie aangingen. „Dit is niet de standaard die bij FC Twente past”, stelde de trainer op de clubsite. Een standaard die hij zelf in zijn eerste periode heeft ingesteld.

Als echt niets meer werkt kan je altijd nog heel kwaad worden en een reactie uitlokken, schrijft Beswick, vriend van McClaren en freelance mental coach van Twente. Een deel van de supporters pikt het ondermaatse spel van een onherkenbaar elftal niet meer. Bij de club bestond vanochtend niet de behoefte om commentaar te geven, zo liet een woordvoerder weten.