Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Economie

Italië biedt Europa spetterende politieke operette

Met stijgende verbazing volgt Europa de campagne voor de parlementsverkiezingen in Italië. Met nog veertien dagen te gaan tot de stemlokalen opengaan, wijzen peilingen op een flinke opmars van Silvio Berlusconi. De 76-jarige politicus/(media-)ondernemer/voetbalclubbezitter/(jonge)vrouwenverslinder staat nog maar enkele procentpunten achter de sociaal-democraat Pier Luigi Bersani.

Dat is, voor niet-Italianen (en veel Italianen) tamelijk ongelooflijk. Nog geen anderhalf jaar terug, in november 2011, vertrok Berlusconi als premier – voorgoed, zei hij later – nadat hij zich van Berlijn tot Brussel tot Parijs onmogelijk had gemaakt. Hij bleek de zwakke schakel onder de Europese leiders: hij beloofde hervormingen, maar voerde ze niet uit, en bakte niets van programma’s die het vertrouwen van financiële markten moesten herstellen.

Midden in de eurocrisis ontwikkelde Berlusconi zich tot een ongeleid projectiel, van wie hier en daar wel werd gevreesd dat hij nog eens in zijn eentje de val van de euro zou veroorzaken. Hij werd van het toneel verdreven, op een vernederende wijze. Weggekeken door de Duitse bondskanselier Merkel en de toenmalige Franse president Sarkozy, handig weggebonjourd door Italiës president Napolitano, vervangen door een niet-gekozen technocraat, voormalig eurocommissaris Mario Monti.

Berlusconi leek daarna definitief verbannen naar de rubriek juridische zaken. Tegen hem loopt een serie processen, op grond van beschuldigingen die variëren van corruptie tot ontucht met een minderjarige prostituee. Hij werd in oktober vorig jaar tot vier jaar cel veroordeeld wegens belastingontduiking. De behandeling van het hoger beroep dat hij aantekende, is nu uitgesteld tot na de verkiezingen. Als zijn straf wordt bevestigd en ten uitvoer gebracht, mag Berlusconi vijf jaar geen publiek ambt uitoefenen. En toch doet hij weer volop mee in het spel om de Italiaanse macht.

Hoe kan dat? Niet elk land heeft een Berlusconi, maar de Italiaanse problemen herkent heel Europa. Er is een premier die pijnlijke hervormingen doorvoert die in eurolanden onvermijdelijk zijn, maar daardoor de verkiezingen niet kan winnen. Monti speelt tweede viool in de peilingen. Het pro-Europese alternatief is een wat saaie linkse leider, door Marc Leijendekker in deze De Wereld geportretteerd als ‘betrouwbare occasion’ die nu al genoeg heeft van de campagne. Bersani kampt ook met een tactisch probleem: hij heeft waarschijnlijk een coalitie met Monti nodig. Dat maakt hem minder aantrekkelijk voor proteststemmers.

Berlusconi is dat wel. Een rebel in Europa, die lekker onverantwoord zegt: die huizenbelasting van Monti, die krijgen jullie van mij terug. Ook de antipolitieke Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo mikt op rebelse kiezers. Hij biedt een uitlaatklep, maar geen alternatief perspectief. Italië belooft zo vooral een spetterende politieke operette. Wat heeft het land daarmee in petto voor de eurozone? Zuid-Europa-correspondent Merijn de Waal en buitenlandredacteur Marc Leijendekker zoeken dat de komende weken in Italië uit.