Het model voor een ‘wonderlijke kerel’

Liet Nescio zich door deze bundel inspireren? / foto rond1900.nl

Nescio, auteur van het beroemde verhaal over ‘uitvreter’ Japi dat in 1911 in literair tijdschrift De Gids verscheen, heeft zich in zijn ‘volkse’ schrijven nadrukkelijker dan voorheen werd gedacht door tijdgenoten laten inspireren. Dat schrijft de cultuurblog Rond 1900. Vooral de overeenkomsten met schrijvend tijdgenoot Tjebbo Franken (1883-1966) zijn opvallend.

Franken studeerde net als Nescio, pseudoniem voor Jan Hendrik Frederik Grönloh (1882-1961), rond 1900 in Amsterdam, was lid van studentenvereniging P.A.L.L.A.S. en schreef voor het Amsterdamse studentenblad Propria Cures enkele schetsen over het studentenleven. Die schetsen werden in 1909 uitgegeven als Studentenhaver. Uit het Amsterdamsche Studentenleven.

Sander Bink van de culturele weblog ‘Rond 1900’, meent in die schetsen van Tjebbo Franken de stijl van Nescio te herkennen. Bink denkt daarbij aan de ‘licht weemoedige Amsterdamse setting’ in Frankens stukjes, als het veelvuldige gebruik van -’ie’. (‘had-ie’. ‘werd-ie’, ‘gaf-ie’).

Treffend zijn volgens Bink vooral de overeenkomsten tussen Frankens verhaal ‘Bohemien’ en Nescio’s beroemde korte verhaal De uitvreter. Enkele jaren voordat Nescio schreef over uitvreter ‘Japi’, die zich, omringd door vrienden als de journalist Koekebakker, uiteindelijk van een Nijmeegse brug afstort, schreef Franken over de bohemien ‘Jaapie’, een reislustig ‘dichtertje’ (Nescio publiceerde in 1918 de novelle genaamd Dichtertje) en ‘koekenbakker’. Nescio zou de verhalen van Franken dus best eens belezen kunnen hebben. Bink noemt de overeenkomsten in ieder geval ‘een curieus toeval’.

Het oeuvre van Nescio wordt, hoewel klein, beschouwd als een van de belangrijkste oeuvres in de Nederlandse literatuur. Auteurs als Gerard Reve en W.F. Hermans hebben geregeld aangegeven zich door de ‘volkse’ stijl van Nescio te hebben laten inspireren.

    • Roderick Nieuwenhuis