Die schokken gaan nog wel even door

In Groningen groeit het verzet tegen „het aardgaskapitaal”. Wat kunnen bestuurders doen om het draagvlak te heroveren?

Lopster Piet Glas ruimt roet op zijn zolder, nadat door een beving een baksteen uit zijn schoorsteen is gevallen.
Lopster Piet Glas ruimt roet op zijn zolder, nadat door een beving een baksteen uit zijn schoorsteen is gevallen. Foto Kees van de Veen

Twee uur had Bettie van Veen van de Groninger Bodem Beweging in de auto gezeten. Ze zou als verontruste inwoner van Garsthuizen in De Wereld Draait Door vertellen over gaswinning die in Noord-Groningen de nacht ervoor nog twee aardschokken had veroorzaakt. Maar op de drempel van de studio in Amsterdam kreeg ze te horen dat ze rechtsomkeert kon maken.

Minister Kamp (Economische Zaken, VVD) schoof ook aan en hij wilde alleen in debat met Jan Mulder, ook Groninger. Het was een veto, zegt Van Veen. Een verzoek waarmee de minister het toch al summiere vertrouwen van de regio verder verspeelde. „Politici nemen ons niet serieus, onze angsten, ons onveiligheidsgevoel hier op de aardgasbel.”

De directie van Chemiepark Delfzijl laat inmiddels de schokbestendigheid van de installaties controleren. Ook zij heeft zorg, nu de bodem blijft beven en het kabinet de gasproductie niet terugschroeft ondanks het risico op zwaardere aardschokken. Vanochtend om tien over zeven was het weer raak; een beving met een kracht van 2,0 onder Garrelsweer, gemeente Loppersum. De negentiende dit jaar.

Politici en bestuurders worstelen met de emoties van de verontruste bewoners. Sommigen hebben schoon genoeg van de onzekerheid en willen verhuizen, zoals John Lanting uit Uithuizermeeden: „Als minister Kamp mij morgen geld geeft, ben ik weg.”

Verrassingsbezoeken van commissaris van de koningin Max van den Berg, NAM-directeur Bart van de Leemput en ook minister Kamp die voor tv-camera’s in het winningsgebied hun medeleven betonen, doen daar weinig aan af. Net zomin als de schademeldpunten in Loppersum en Eemsmond die de NAM, exploitant van het gasveld, vandaag opent.

Juist de NAM, tegenwoordig een joint venture van Shell en ExxonMobil, is in de ogen van veel bewoners de verpersoonlijking van „het aardgaskapitaal’’. Alleen al vorig jaar verdiende de aardoliemaatschappij 1,4 miljard euro aan de Groninger gasbel, en belandde 11,5 miljard in de schatkist.

Bettie van Veen: „Denk je dat we de NAM nog kunnen vertrouwen nadat ze bijna tien jaar lang een verband tussen gaswinning en aardbevingen hebben ontkend? Na onze slechte ervaringen met schadeafhandeling? Er wordt nu beloofd dat ze alle schade ruimhartig vergoeden, maar dat moet ik eerst nog zien. Wij willen als gedupeerde bewoners een eigen meldpunt.” En was het niet dezelfde NAM die afgelopen jaar veel meer gas heeft weggehaald onder de Waddenzee dan afgesproken? Er is 2,2 miljard kubieke meter gewonnen, terwijl 2 miljard in het winningsplan stond. Van Veen: „Dus geloof jij het, als ze straks beloven dat ze minder gaan winnen omdat dat zo nodig moet van de politiek?”

Het verzet tegen gaswinning in de provincie groeit, waarschuwt PvdA-burgemeester Meindert Schollema van Pekela. „De mobilisatie van het gebied staat te komen.” Vanavond overleggen de Groningse bestuurders op het provinciehuis hoe ze dat kunnen tegengaan – de burgemeesters, de dijkgraaf, de gedeputeerde, de NAM en de twee „steggelende” PvdA’ers, commissaris van de koningin Van den Berg en de Groningse burgemeester Peter Rehwinkel die elkaar in de haren zitten over een schadefonds. Schollema: „De geest moet in Noord-Groningen weer in de fles. Hoe? Ik heb nog geen flauw idee.”

Met een open en eerlijk verhaal, reageert Rob Govers, met ruimhartige schadevergoedingen, verhuisregelingen en aardbevingsbestendige bouwkundige aanpassingen op plekken waar breukvlakken in de aardlagen zitten. „Zet de schoorstenen stevig vast, en zorg voor een solide fundering.” Als geofysicus aan de Universiteit Utrecht heeft hij een studie gemaakt van ervaringen in aardbevingsgebieden wereldwijd. Neem het Ruhrgebied in Duitsland. Daar beeft de bodem als gevolg van de bruinkoolwinning. Bewoners reageren daar, vertelt hij, „bijna schouderophalend” op bevingen vergelijkbaar met die in Groningen. Govers: „De mensen zijn aan de schokken gewend en kunnen alle schade verhalen bij een speciaal fonds. Dat blijkt niet heel veel nodig, waarschijnlijk ook vanwege de steviger architectuur in Duitsland.”

Govers begrijpt dat minister Kamp met instemming van VVD, PvdA en SGP in de Tweede Kamer nog niet aan de gaskraan draait. Daarvoor ontbreekt te veel informatie, zegt hij, bijvoorbeeld over de breukvlakken in de bodem. Bij een breukvlak van een vierkante kilometer kun je een schok van maximaal 4 op de schaal van Richter verwachten, bij 10 vierkante kilometer een beving met een kracht van vijf. Eigenlijk, zegt Govers, zit er voor de bewoners op de aardgasbel weinig anders op dan te leren leven met de bevingen. „Zelfs als we de gasproductie nu stopzetten, blijven de schokken nog een tijd doorgaan. En politici kunnen dat ’t beste maar meteen zelf open en eerlijk aan de mensen vertellen.”