De paus treedt terug - Wat nu, en wie wordt de nieuwe man in Rome?

Over tweeënhalve week treedt paus Benedictus XVI terug, werd vandaag bekend. Op 28 februari zit hij niet meer op zijn plek. Wat staat ons na zo’n ongebruikelijk terugtreden te wachten en wie zijn de kanshebbers om hem te vervangen?

De oude paus gaat eruit, wie wordt de nieuwe?
De oude paus gaat eruit, wie wordt de nieuwe? Foto uit 2011 van AFP / Thomas Kienzle

Over tweeënhalve week treedt paus Benedictus XVI terug, werd vandaag bekend. Op 28 februari zit hij niet meer op zijn plek. Wat staat ons na zo’n ongebruikelijk terugtreden te wachten en wie zijn de kanshebbers om hem te vervangen?

Benedictus XVI werd op 19 april 2005 door het College van Kardinalen tot paus gekozen. Tot 28 februari, acht uur ‘s avonds vervult hij zijn gewone taken. Normaal gesproken kiest het college na 28 februari gewoon een nieuwe paus volgens de gebruikelijke voorschriften. Daarna verhuist hij naar een zomerresidentie vlakbij Rome en later naar een klooster in het Vaticaan.

Het Vaticaan zal net als gewoonlijk een conclaaf organiseren waarin een nieuwe paus wordt gekozen, verklaarde de paus zelf toen hij zijn aftreden aankondigde:

“With full freedom I declare that I renounce the ministry of Bishop of Rome, Successor of Saint Peter, entrusted to me by the Cardinals on 19 April 2005, in such a way, that as from 28 February 2013, at 20:00 hours, the See of Rome, the See of Saint Peter, will be vacant and a Conclave to elect the new Supreme Pontiff will have to be convoked by those whose competence it is.”

Een nieuwe paus voor Pasen

Voor Pasen zal er een nieuwe paus zijn, verklaarde een woordvoerder van het Vaticaan vanmiddag. Halverwege maart zullen de kardinalen waarschijnlijk beginnen. De traditionele rouwtijd van rond de vijftien dagen die normaal gesproken volgt op het einde van een paus - de paus stopt meestal pas als hij overleden is - kon nu in principe worden overgeslagen, maar toch is er een pauze van vijftien tot twintig dagen voor ze beginnen.

Dat betekent dat de kardinalen daarna bij elkaar zullen komen in de Sixtijnse Kapel in Rome. Alle kardinalen onder de tachtig mogen stemmen op een nieuwe paus. Dat mag in principe iedere gedoopte Rooms-Katholieke man zijn, maar vaak is het een kardinaal. En dat gaat gepaard met een hele procedure.

Ze schrijven de naam van hun kandidaat op een stembiljet en proberen daarbij hun handschrift onherkenbaar te maken. Daarna vouwen ze het papier tweemaal op, komen ze een voor een naar voren en spreken ze met gebogen hoofd een eed uit:

“Ik roep Christus de Heer die mijn rechter zal zijn tot getuige dat mijn stem is gegeven aan degene van wie ik voor God denk dat hij gekozen moet worden.”

Daarna deponeren ze hun biljet in een urn. Drie stemopnemers tellen de stemmen en drie revisoren controleren hun werk. Dit zijn allen ook kardinalen, want niemand anders is toegelaten. Ze vouwen alle papiertjes een voor een open, noemen de opgeschreven namen hardop en noteren die. Alle biljetten worden aan een draad geregen, de uiteinden van de draad aan elkaar geknoopt. Na iedere stemming worden de stembiljetten en alle notities verbrand.

Een kandidaat moet met tweederde van de stemmen worden gekozen. Zwarte rook uit de schoorsteen van de kapel betekent dat ze het nog niet met elkaar eens zijn en er geen nieuwe paus is. Zolang er geen meerderheid is, zijn er vier stemmingen per dag. De bekende witte rook betekent een nieuwe paus. Die gaat gepaard met belgeluid - om eventuele misverstanden over de kleur van de rook te voorkomen - en daarna wordt de nieuwe paus geïntroduceerd op het Sint Pietersplein met de woorden “Habemus Papam!” (we hebben een paus).

Zwarte rook links, en witte rook rechts uit de schoorsteen van de Sixtijne Kapel, op de tweede dag van het Vaticaanse conclaaf in 2005, toen Benedictus XVI werd gekozen. Binnen 24 uur kwamen de kardinalen er al uit, op 19 april. Foto links AP / Massimo Sambucetti. Foto rechts AFP / Andreas Solaro

Zwarte rook links, en witte rook rechts uit de schoorsteen van de Sixtijne Kapel, op de tweede dag van het Vaticaanse conclaaf in 2005, toen Benedictus XVI werd gekozen. Binnen 24 uur kwamen de kardinalen er al uit, op 19 april. Foto links AP / Massimo Sambucetti. Foto rechts AFP / Andreas SolaroZwarte rook links, en witte rook rechts uit de schoorsteen van de Sixtijne Kapel, op de tweede dag van het Vaticaanse conclaaf in 2005, toen Benedictus XVI werd gekozen. Binnen 24 uur kwamen de kardinalen er al uit, op 19 april. Foto links AP / Massimo Sambucetti. Foto rechts AFP / Andreas Solaro

De huidige paus neemt niet deel aan de conclaaf

Mag Benedictus XVI omdat hij nog leeft ook nog meedoen met stemmen? Een Vaticaanse woordvoerder liet vanmiddag weten van niet. Hij zal niet stemmen (hij is dan ook boven de tachtig), maar neemt ook niet deel aan de conclaaf.

En wie zijn dan de kanshebbers?

In 2005 kwamen de kardinalen er verrassend snel uit, terwijl er van tevoren geen enkele duidelijke kandidaat leek. Dat is nu opnieuw zo, maar een aantal kanshebbers voor de pauspost kunnen wel worden aangewezen. Persbureaus AP en Reuters zetten er alvast een aantal op een rij.

Er kan nog veel veranderen voor eind maart, Benedictus XVI werd ook niet direct als grootste kanshebber gezien - zeker gezien zijn hoge leeftijd, die nu inderdaad een probleem lijkt te zijn geworden. Het zou best eens kunnen dat een paus wordt gekozen uit een ander continent. Zuid-Amerika bijvoorbeeld, waar 42 procent van de katholieke wereldbevolking woont, zo schrijft Reuters.

De kanshebbende Europeanen:

1. Angelo Scola (71)

Momenteel aartsbisschop van Milaan, is de belangrijkste Italiaanse kandidaat.

Aartsbisschop van Milaan Angelo Scola, hier in 2009 op het Filmfestival van Venetië. Vorige keer was hij ook al kanshebber om paus te worden, in 2005. Foto EPA / Claudio Onorati

Aartsbisschop van Milaan Angelo Scola, hier in 2009 op het Filmfestival van Venetië. Vorige keer was hij ook al kanshebber om paus te worden, in 2005. Foto EPA / Claudio OnoratiAartsbisschop van Milaan Angelo Scola, hier in 2009 op het Filmfestival van Venetië. Vorige keer was hij ook al kanshebber om paus te worden, in 2005. Foto EPA / Claudio Onorati

2. Christoph Schönborn (67)

Aartsbisschop van Wenen, ooit leerling van Benedictus.

De Oostenrijkse Christoph Schönborn tijdens een mis voor slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk, in 2010. Foto EPA / Roland Schlager

De Oostenrijkse Christoph Schönborn tijdens een mis voor slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk, in 2010. Foto EPA / Roland SchlagerDe Oostenrijkse Christoph Schönborn tijdens een mis voor slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk, in 2010. Foto EPA / Roland Schlager

3. Gianfranco Ravasi (70)

De Vaticaanse cultuurminister sinds 2007, de ‘kunstprofessor’.

Kardinaal Gianfranco Ravasi in 2012, toen hij  het eredoctoraat Doctor Honoris Causa van de Katholieke Universiteit Johannes Paules II in Lublin, Polen kreeg. Foto EPA / Wojciech Pacewicz

Kardinaal Gianfranco Ravasi in 2012, toen hij het eredoctoraat Doctor Honoris Causa van de Katholieke Universiteit Johannes Paules II in Lublin, Polen kreeg. Foto EPA / Wojciech PacewiczKardinaal Gianfranco Ravasi in 2012, toen hij het eredoctoraat Doctor Honoris Causa van de Katholieke Universiteit Johannes Paules II in Lublin, Polen kreeg. Foto EPA / Wojciech Pacewicz

De Afrikaanse kanshebber:

4. Peter Turkson (63)

Uit Ghana, de enige verwachte Afrikaanse kandidaat.

De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Frattini in 2009 met een aantal kardinalen. Helemaal achterin staat kanshebber voor het pausdom Peter Turkson. Foto EPA / Mario de Renzis

De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Frattini in 2009 met een aantal kardinalen. Helemaal achterin staat kanshebber voor het pausdom Peter Turkson. Foto EPA / Mario de RenzisDe Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Frattini in 2009 met een aantal kardinalen. Helemaal achterin staat kanshebber voor het pausdom Peter Turkson. Foto EPA / Mario de Renzis

Uit Noord-Amerika:

5. Timothy Dolan (62)

Aartsbisschop van New York, heeft een hele kleine kans, is de humorvolle en dynamische kandidaat.

Aartsbisschop Timothy Dolan begroet de New Yorkse burgers tijdens Pasen 2012. Foto EPA / Peter Foley

Aartsbisschop Timothy Dolan begroet de New Yorkse burgers tijdens Pasen 2012. Foto EPA / Peter FoleyAartsbisschop Timothy Dolan begroet de New Yorkse burgers tijdens Pasen 2012. Foto EPA / Peter Foley

6. Marc Ouellet (68)

Is het Canadese hoofd van het bisschoppelijke kantoor van het Vaticaan, noemde paus worden ooit een nachtmerrie.

Kardinaal Marc Ouellet in 2003. Foto Hollandse Hoogte / Mimmo Chianura / Rex Features Ltd.

Kardinaal Marc Ouellet in 2003. Foto Hollandse Hoogte / Mimmo Chianura / Rex Features Ltd.Kardinaal Marc Ouellet in 2003. Foto Hollandse Hoogte / Mimmo Chianura / Rex Features Ltd.

De Zuid-Amerikaanse kanshebbers:

7. Odilo Scherer (63)

Vaak genoemde kandidaat, is de Braziliaanse aartsbisschop van São Paolo en de sterkste kandidaat uit dit continent.

Odilo Scherer in 2008 in Rome. Foto Hollandse Hoogte / Gamma

Odilo Scherer in 2008 in Rome. Foto Hollandse Hoogte / GammaOdilo Scherer in 2008 in Rome. Foto Hollandse Hoogte / Gamma

8. Leonardo Sandri (69)

Het Italiaans-Argentijnse hoofd van de Vaticaanse afdeling voor Oosterse Kerken, heeft weinig pastorale ervaring.

Sandri in 2012. Foto Hollanse Hoogte / Alessandro Serranò / Demotix / Corbis

Sandri in 2012. Foto Hollanse Hoogte / Alessandro Serranò / Demotix / CorbisSandri in 2012. Foto Hollanse Hoogte / Alessandro Serranò / Demotix / Corbis

9. Joao Braz de Aviz (65)

Deze Braziliaanse kandidaat is vooruitstrevend, maar erg ‘low profile’.

Joao Braz de Aviz in 2012. Foto EPA / Maurizio Brambatti

Joao Braz de Aviz in 2012. Foto EPA / Maurizio BrambattiJoao Braz de Aviz in 2012. Foto EPA / Maurizio Brambatti

En één Filipijnse kandidaat, schrijft Reuters:

10. Luis Tagle (55)

De relatief jonge kandidaat heeft een charisma dat wordt vergeleken met dat van Paus Johannes Paulus II, maar ispas sinds 2012 kardinaal.

Luis Tagle. Foto Hollandse Hoogte / Evandro Inetti / Zumapress.com

Luis Tagle. Foto Hollandse Hoogte / Evandro Inetti / Zumapress.comLuis Tagle. Foto Hollandse Hoogte / Evandro Inetti / Zumapress.com