Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Economie

Cyprus is het nieuwste dilemma van eurozone

De ministers van Finan- ciën van de eurolanden breken zich vandaag het hoofd over Cyprus, dat dreigt te bezwijken onder zijn schuldenlast.

Door riskant bankieren, cliëntelisme en economische malaise staat Cyprus er slecht voor.
Door riskant bankieren, cliëntelisme en economische malaise staat Cyprus er slecht voor. Foto AFP

Net nu de eurozone greep lijkt te krijgen op de schuldencrisis, komt Cyprus de relatieve rust verstoren. Het eiland is klein, maar plaatst eurolanden voor moeilijke dilemma’s. Kan een net-ontdekte gasbel een oplossing bieden?

Vorig jaar in juni wist iedereen het al: Grieks-Cyprus is het vierde euroland dat een bail out nodig heeft. Toen vroeg het eiland de eurogroep om leningen. Betrokkenen legden destijds uit dat Cyprus „maar” 0,2 procent van de eurozone-economie beslaat, en dat de leningen „hooguit” 17 of 18 miljard euro zouden bedragen. Peanuts, vergeleken bij de bedragen die aan Griekenland, Ierland en Portugal waren geleend.

Nu, acht maanden later, is er nóg geen akkoord. 17 miljard is namelijk evenveel als de jaarlijkse output (bbp) van Cyprus (890.000 inwoners in Turks-Cyprus en Grieks-Cyprus tezamen). Verhoudingsgewijs heeft Cyprus dus driemaal zo veel nodig als Portugal twee jaar geleden. De schuld zal enorm stijgen, als het niet drastisch bezuinigt en hervormt.

Tot nog toe heeft de trojka (Europese Centrale Bank, Europese Commissie en Internationaal Monetair Fonds) de Cyprioten niet zover gekregen. In december is de trojka gewoon gestopt met onderhandelen. Ze wacht nu tot de communistische president, Demetris Christofias, na de verkiezingen op 17 februari vertrekt. Met diens opvolger hopen ze snel een akkoord te sluiten.

De klok tikt. Cyprus vreest in april failliet te gaan als er niets gebeurt. Dat wil de eurozone niet, net nu beleggers weer enig vertrouwen krijgen. „Wanorde op Cyprus kan de voortgang schaden die we in 2012 hebben geboekt”, zei ECB-directielid Jörg Asmussen laatst.

Cyprus kwam in problemen door zijn gezwollen banksector, die achtmaal zo groot is als ’s lands economie. Bijna de helft van de rekeninghouders is buitenlander – vooral Russen, zegt men, zetten op Cyprus zwart geld op de bank. Door een combinatie van riskant bankieren, cliëntelisme en economische malaise waren deze banken al danig verzwakt, toen Duitsland en Nederland in 2011 besloten houders van Griekse staatsobligaties te korten. Ze wilden de Griekse schuld tot redelijke proporties terugbrengen door de financiële sector te laten meebetalen.

Maar de Griekse en Cypriotische economieën zijn sterk verknoopt. Cypriotische banken hadden veel Grieks schuldpapier in huis. Zij werden vol geraakt door deze haircuts. Vanwege dit besmettingseffect wilden overige eurolanden en de ECB deze ingrepen destijds niet. Maar het enige wat zij gedaan kregen, was Duitsland en Nederland de belofte ontlokken dat de haircuts „alleen voor Griekenland” zouden gelden. Die belofte staat nu onder druk.

Cyprus moet sterk bezuinigen om euroleningen te krijgen. In het trojkarapport van vorig jaar staat wat de crediteuren willen: herziening van het pensioenstelsel, verlaging van ambtenarensalarissen en privatisering van telefonie, havenbedrijf en ander staatsbezit.

Maar zelfs als de nieuwe regering hier serieus werk van maakt, bezorgt dit Cyprus niet genoeg inkomsten om zijn leningen terug te betalen. Ofwel, de schuld is onhoudbaar. Onder deze omstandigheden weigert het IMF leningen aan Cyprus te geven. Maar zonder IMF gaat de rekening voor eurolanden omhoog. En dat willen Duitsland, Nederland en Finland weer niet.

Zo stuiten onderhandelaars bij Cyprus op hetzelfde dilemma als bij Griekenland: de enige manier om het land in de eurozone te houden, is leningen geven – maar die leningen komen er alleen als er ergens een extra geldbron wordt aangeboord. De vraag is: welke geldbron?

Duitsland wil opnieuw haircuts. Duitsers ontdekken dat veel vermogende Russen op Cyprus bankieren en lezen in weekblad Der Spiegel dat Duits belastinggeld straks wordt opgestreken door „oligarchen en maffiosi”. Het Kremlin, dat nauwe banden heeft met president Christofias, is vorig jaar bijgesprongen met een lening van 2,5 miljard euro. De terugbetalingstermijn werd laatst verlengd. Een nieuwe lening van 5 miljard, waar Christofias om vroeg, hebben de Russen (nog) niet gegeven.

Europese functionarissen willen investeerders niet wéér de stuipen op het lijf jagen door beloftes over haircuts te breken. „Cyprus is het grootste risico van de eurozone”, zei Charles Dallara van de lobbygroep Institute of International Finance laatst.

Nu wordt gedacht aan een eenmalige belasting voor Cypriotische rekeninghouders. Eurolanden onderhandelen met Rusland over een uitweg. Beide willen voorkomen dat Cyprus failliet gaat. Beide wachten ook tot de ander eerst knippert.

Maar wie weet is er nóg een oplossing. De Cyprioten hebben op zee een gasbel gevonden, ter waarde van – denkt men – 80 miljard. Zij profiteren daar pas na 2018 van. Export is voor nog later. Maar als Cyprus hier vast een hypotheek op neemt, wordt zijn schuld ineens beter houdbaar.

Europese functionarissen bevestigen dat hierover wordt gesproken. Achter de schermen, want op Cyprus ligt dit als „nationaal erfgoed” gevoelig in de verkiezingscampagnes.

De Duitse bondskanselier Merkel heeft de gedoodverfde nieuwe president van Cyprus al ontmoet. Details van het gesprek zijn niet vrijgegeven. Maar de boodschap is duidelijk: deze man moet zorgen dat Cyprus de eurozone dit voorjaar niet fataal wordt.