Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Economie

100 % Rundvlees

Een biefburger voor slechts 15 cent? Het kan, helemaal als je het rundvlees stiekem mengt met goedkoper paardenvlees. Een wijdverbreide praktijk binnen de Europese Unie, naar het zich nu laat aanzien.

A 320g size box of Findus brand beef lasagne is seen after its purchase from an independent food store in Nunhead, southeast London February 8, 2013. Food manufacturer Findus confirmed on February 7 results of tests carried out by Britain's Food Standards Agency that showed that the company's beef lasagne contained horse meat. Findus, a UK-based frozen food and seafood company which is behind brands including Young's and The Seafood Company, began a recall of its beef lasagne from retailers earlier in the week on advice from its French supplier, Comigel. REUTERS/Chris Helgren (BRITAIN - Tags: AGRICULTURE BUSINESS FOOD SCIENCE TECHNOLOGY)
A 320g size box of Findus brand beef lasagne is seen after its purchase from an independent food store in Nunhead, southeast London February 8, 2013. Food manufacturer Findus confirmed on February 7 results of tests carried out by Britain's Food Standards Agency that showed that the company's beef lasagne contained horse meat. Findus, a UK-based frozen food and seafood company which is behind brands including Young's and The Seafood Company, began a recall of its beef lasagne from retailers earlier in the week on advice from its French supplier, Comigel. REUTERS/Chris Helgren (BRITAIN - Tags: AGRICULTURE BUSINESS FOOD SCIENCE TECHNOLOGY) REUTERS

Het begon als Iers probleem, werd toen een Brits probleem, maar is in de afgelopen dagen uitgegroeid tot een voedselschandaal van Europese proporties: de ontdekking van paardenvlees in producten die volgens de verpakking toch echt met rundvlees zijn bereid. De verdachten? Duizenden biefburgers, kant-en-klare lasagnes en spaghettimaaltijden.

En net als ten tijde van de EHEC-bacterie in 2011 is het grote vingerwijzen volop bezig. De Europese vleesindustrie is een miljardenindustrie: geen land wil dit gesjoemel met voedsel in de schoenen geschoven krijgen. Ierland wijst naar Polen, Polen ontkent, Frankrijk wijst naar Cyprus, Roemenië en zelfs Nederland, waar zou zijn gehandeld met verkeerd gelabelde vleespartijen. En Zweden wijst weer met de beschuldigende vinger naar Frankrijk (zie kader).

„Dit is een Europees probleem”, waarschuwde Alan Reilly van de Ierse voedselwarenautoriteit vrijdag. Zaterdag veroordeelde Benoît Hamon, de Franse minister van Sociale Economie, de perverse „financiële logica” achter het bedrog. Gisteren sprak de Britse minister van Landbouw, Owen Patterson, over „een internationale criminele samenzwering”. „Als een product zegt dat het rundvlees is, en je koopt eigenlijk paardenvlees, dan is dat fraude.” En vandaag moet de Roemeense minister van Buitenlandse Zaken uitleg komen geven in Brussel.

Paardenvlees is in principe niet ongezond of gevaarlijk. Het gaat erom dat het vlees niet is terug te voeren naar een boer of slachthuis, dat onbekend is hoe het in de diepvriesproducten terecht is gekomen, en hoe lang dat al het geval is. „Dit gaat om de juiste informatie op de etiketten”, aldus David Cameron, de premier van het Verenigd Koninkrijk, waar de ophef misschien nog wel groter is dan in andere landen omdat de paardenminnende Britten van oudsher moeilijk te porren zijn voor een stukje paardenvlees.

Justitie, politie en voedselautoriteiten in verschillende Europese landen doen nu onderzoek, of overwegen dit te doen. Het paardenvlees zou het middel fenylbutazon kunnen bevatten. Dat wordt gebruikt om gewrichtsaandoeningen en koliek bij paarden te behandelen. Paarden die geslacht worden voor consumptie mogen dat niet toegediend krijgen omdat het in zeer zeldzame gevallen bij mensen bloedarmoede en leukemie veroorzaakt. Maar door de economische crisis worden er meer paarden geslacht en, zo wordt nu vermoed, niet altijd in bevoegde abattoirs. Paarden worden ook niet, zoals koeien en schapen, geoormerkt, waardoor het niet altijd duidelijk is of ze voor consumptie zijn bestemd.

Maar het echte probleem is: waarom zat er paardenvlees in rundvleesburgers? Elizabeth Dowler, hoogleraar voedingsleer aan Warwick University, weet waarom: „Omdat ze zo goedkoop mogelijk moesten blijven.” De burgers die vorige maand in het Verenigd Koninkrijk en Ierland in opspraak raakten, kostten omgerekend 15 eurocent per stuk. En de diepvrieslasagnes van het van oorsprong Zweedse bedrijf Findus die de laatste dagen uit Britse, Ierse, Zweedse en Franse schappen zijn gehaald, waren al te krijgen voor minder dan twee euro.

Voedselprijzen in het Verenigd Koninkrijk zijn de afgelopen jaren fors gestegen, en ook de prijs van biefstuk steeg. „Om het vlees goedkoper te maken wordt het opgevuld, en niet met goede proteïnen”, zegt Dowler. Paardenvlees is eenvijfde goedkoper dan rundvlees. Al twijfelt ze er ernstig aan of er wel „kwaliteitsvlees” is gebruikt. Volgens de hoogleraar legt het vleesschandaal „een armoedeprobleem” bloot. „Dit raakt degenen met weinig geld en veel kinderen. Mensen die geen geld hebben om betere kwaliteit te kopen, of naar een slager te gaan en zelf gehakt te maken, en die ingaan op ‘3 voor de prijs van 2’-aanbiedingen.”

Dowler zegt dat de consument heel goed beseft wat hij koopt. „Uit al mijn onderzoek van gezinnen met lage inkomens blijkt dat men weet dat goedkoop rotzooi is, zelfs al voor de crisis. Er is echter vaak geen keuze.” Ze betwijfelt overigens of consumenten wel écht weten hoe voedsel wordt geproduceerd. „Zo’n verhaal over een kind dat denkt dat melk uit karton komt in plaats van een koe, is een te makkelijk voorbeeld. Maar weet jij echt hoe de melkindustrie werkt?”

Vleesleverancier Martin McAdam, de schakel tussen abattoirs en burgerfabrikanten, onthulde tegenover de Ierse televisiezender RTÉ hoe hij te werk ging. De vraag naar steeds goedkoper vlees dwong hem ertoe buiten Ierland naar vlees te zoeken. Zo kwam hij in Polen, België en Nederland uit, vertelde hij – terwijl Ierland de grootste rundvleesexporteur van Europa is. Dat scheelde „tussen de vijf- en tienduizend euro per vrachtwagen”. Maar hij zei niet te weten dat het vlees van paarden kwam.

Ook de Britse National Union of Farmers geeft de schuld aan de vleesverwerkende industrie en de producenten van kant-en-klaarproducten, die goedkoper vlees willen krijgen. Sinds de gekkekoeienziekte en mond- en klauwzeer in het Verenigd Koninkrijk en een dioxineschandaal in Ierland in 2008 waarna honderdduizend varkens werden vernietigd is volgens voorzitter Peter Kendall de kwaliteit van het Britse vlees gestegen. Dat vertaalt zich door in prijzen.

„Dit is”, zegt Kendall, „een uitdaging voor winkeliers. Ze kunnen niet blijven stunten met prijzen zonder in eigen vlees te snijden.”