Heeft Courbet zijn beroemde schilderij met naakt vrouwenlijf onthoofd?

Gustave Courbets Gemälde "L'Origine du Monde" (Der Ursprung der Welt), 1866. Öl auf Leinwand. Gustave Courbet liebte die Frauen so wie sie waren: aus Fleisch und Blut und in ihrer ganzen Üppigkeit. Courbet (1819-1877) brach mit der damaligen Konvention der Idealisierung und stellte die naturalistische Darstellung in den Mittelpunkt seiner Malerei. Unter dem Titel «Gustave Courbet» widmet das Pariser Grand Palais dem führenden Vertreter des Realismus seit 30 Jahren in Frankreich erstmals wieder eine Retrospektive. Einige der 120 Werke, darunter die meisterhafte Aktdarstellung «Femme nue couchée» sind erstmals in der Öffentlichkeit zu sehen. Die Ausstellung dauert bis zum 28. Januar. (zu Korr: "Grand Palais zeigt Courbet - erste Retrospektive seit 30 Jahren" vom 13.10.2007) Foto: Grand Palais dpa +++(c) dpa - Report+++
Gustave Courbets Gemälde "L'Origine du Monde" (Der Ursprung der Welt), 1866. Öl auf Leinwand. Gustave Courbet liebte die Frauen so wie sie waren: aus Fleisch und Blut und in ihrer ganzen Üppigkeit. Courbet (1819-1877) brach mit der damaligen Konvention der Idealisierung und stellte die naturalistische Darstellung in den Mittelpunkt seiner Malerei. Unter dem Titel «Gustave Courbet» widmet das Pariser Grand Palais dem führenden Vertreter des Realismus seit 30 Jahren in Frankreich erstmals wieder eine Retrospektive. Einige der 120 Werke, darunter die meisterhafte Aktdarstellung «Femme nue couchée» sind erstmals in der Öffentlichkeit zu sehen. Die Ausstellung dauert bis zum 28. Januar. (zu Korr: "Grand Palais zeigt Courbet - erste Retrospektive seit 30 Jahren" vom 13.10.2007) Foto: Grand Palais dpa +++(c) dpa - Report+++ Het schilderij L'Origine du Monde' van Gustave Courbet waarop het vrouwenhoofd zou passen. De schilder maakte verschillende naaktschilderijen waarop vrouwen in al hun volle glorie te bewonderen waren. Foto / Grand Palais dpa

Het erotische schilderij ‘L’origine du monde’ (de oorsprong van de wereld) van de Franse realist Gustave Courbet (1819-1877), leidt anderhalve eeuw later opnieuw tot ophef in de kunstwereld. Het doek uit 1866 van de onderkant van een naakt vrouwenlichaam zou oorspronkelijk een gezicht hebben gehad, zo beweren kunstkenners in weekblad Paris Match.

Het veelbesproken schilderij toont een torso van een naakte vrouw, met haar benen wijd op een bed zonder dat de armen of het hoofd in beeld zijn. Dat hoofd zou nu opgedoken zijn. Volgens het weekblad kocht een anonieme kunstverzamelaar drie jaar geleden het doek met een vrouwenhoofd voor 1.400 euro bij een antiquair. Taxateurs identificeerden het als een werk van Courbet. Op een bepaalde moment zou de man de conclusie hebben getrokken dat het bij ‘L’Orgine du Monde’ moest horen.

Het doek met het hoofd dat volgens kunstkenners zou passen op de door Gustave Courbet geschilderde vrouw in het befaamde schilderij L'Origine du Monde. Foto screenshot / DWDDHet doek met het hoofd dat volgens kunstkenners zou passen op de door Gustave Courbet geschilderde vrouw in het befaamde schilderij L'Origine du Monde. Foto screenshot / DWDD

Volgens Courbet-kenner Jean-Jacques Fernier past het scheefliggende vrouwenhoofd perfect op het bekende werk van Courbet dat in het Musée d’Orsay hangt.

Zo zou het hele schilderij eruit zien inclusief hoofd volgens Paris Match. Foto screenshot / DWDDZo zou het hele schilderij eruit zien inclusief hoofd volgens Paris Match. Foto screenshot / DWDD

Met het provocerende schilderij wilde Courbet de vrouw, de bron, nietsverhullend tonen. Het oorspronkelijke doek was volgens Fernier 120 bij 100 centimeter groot. Een forensisch specialist bevestigde gisteren op tv-zender France 2 dat in ieder geval hetzelfde pigment is gebruikt voor beide doeken.

Courbet zou volgens Fernier het uiteindelijke werk in een ruitvorm gesneden hebben, waardoor de genitaliën van de vrouw beter in beeld kwamen en haar armen uit het kader vielen.

Schilderij werd gemaakt in opdracht van een Turkse ambassadeur

Paris Match schrijft dat Courbet het werk ‘L’Origine du Monde’ maakte in opdracht van Khalil Bey, de toenmalig ambassadeur in het Ottomaanse Rijk in Athene en St. Petersburg. De ambassadeur verzamelde erotische werken en besteedde nogal wat van zijn geld in de ateliers van Parijs. Bey zou het werk twee jaar lang achter een groen gordijn hebben gehangen. Toen hij zijn fortuin vergokte raakte zijn collectie verspreid en kwam terecht bij een baron in Boedapest, daarna bij de psychoanalysticus Jacques Lacan, waarna het in 1995 eigendom werd van Musée d’Orsay.

Joost Zwagerman vertelde gisteren in De Wereld Draait Door dat de ambassadeur vooral gefascineerd was door het lichaam op het schilderij. Omdat het tamelijk groot was, zou Courbet daarom het doek in stukken hebben gesneden. Een andere verklaring zou kunnen zijn dat het gedaan zou zijn om de anonimiteit te garanderen van het model. Naakt poseren was in die tijd namelijk niet onomstreden.

Het model was een liefje van schilder James Whistler

Het model zou de Ierse Joanna Hiffernan zijn geweest, die vaker voor Courbet model stond en op wie Courbet een oogje zou hebben. Ze was echter de maîtresse van de Amerikaanse schilder James Whistler, een vriend van Courbet die ook ‘subversieve’ onderwerpen schilderde en met wie hij later om onduidelijke redenen ruzie kreeg. Daar zou volgens Zwagerman een derde reden kunnen liggen voor het afsnijden van het schilderij, dat net als ‘Le déjeuner sur l’herbe’ van tijdgenoot Édouard Manet (1832-1883) op dat moment als een controversieel schilderij gold en werd geweigerd door de officiële Parijse salons.

Le Déjeuner sur l'herbe van Édouard Manet, dat ook hangt in het Musée d'Orsay.Le Déjeuner sur l'herbe van Édouard Manet, dat ook hangt in het Musée d'Orsay.

Zwagerman:

“Hij was altijd aan het wedijveren met Manet. Hij zag ook Whistler met het portret van een vrouw op wie hij zelf een beetje verliefd was. Hij dacht een en een is twee: ‘ik ga over Manet heen door het nog revolutionairder te maken dan dit. En ik ga ook nog even Whistler privé een klapje in het gezicht te geven door dit te schilderen’.”

Joanne Hifferman, de minnares van schilder James Whistler links op het schilderij 'Symphony in White: The White Girl'. Hiffernan zou ook model zou hebben gestaan voor het beroemde schilderij van Courbet is een van de theorieën nu.Joanne Hifferman, de minnares van schilder James Whistler links op het schilderij 'Symphony in White: The White Girl'. Hiffernan zou ook model zou hebben gestaan voor het beroemde schilderij van Courbet is een van de theorieën nu.

Zwagerman zei dan ook gisteren dat hij het jammer zou vinden als het verhaal van Paris Match zou kloppen. Courbet zou dan met terugwerkende kracht helemaal niet zo’n baanbrekende en vernieuwende schilder zijn geweest. Het Musée d’Orsay heeft nog niet gereageerd, maar medewerkers zouden sceptisch zijn over de ‘onthulling’.

Courbet stond bekend om controversiële onderwerpen

Courbet gold als een pionier van het negentiende eeuwse Realisme. Hij maakte schilderijen van landschappen, stillevens en ook van bijvoorbeeld het gewone, rurale leven, een onderwerp dat in zijn tijd als redelijk controversieel werd beschouwd.

De schilder in een zelfportret (1843-1845) met de titel 'Le Désespéré', de wanhopige man. De schilder in een zelfportret (1843-1845) met de titel 'Le Désespéré', de wanhopige man.