Mexico zit zichzelf in de weg

Mexico was lang een gesloten economie. Nu zijn enkele sectoren opengebroken. Andere zitten nog potdicht. Zolang dat zo blijft, verspeelt het land zijn toekomst.

A Petroleos Mexicanos offshore platform produces oil from the Ku-Maloob-Zaap field in the Gulf of Mexico 65 miles northeast of Ciudad del Carmen, Mexico, on Thursday, Oct. 7, 2010. Ku-Maloob-Zaap, Mexico's largest oil project, will keep producing about 850,000 barrels a day "for the next two or three years," the company said in May. Pemex, as the state-owned company is known, is Latin America's largest oil producer. Photographer: Susana Gonzalez/Bloomberg
A Petroleos Mexicanos offshore platform produces oil from the Ku-Maloob-Zaap field in the Gulf of Mexico 65 miles northeast of Ciudad del Carmen, Mexico, on Thursday, Oct. 7, 2010. Ku-Maloob-Zaap, Mexico's largest oil project, will keep producing about 850,000 barrels a day "for the next two or three years," the company said in May. Pemex, as the state-owned company is known, is Latin America's largest oil producer. Photographer: Susana Gonzalez/Bloomberg Bloomberg

In een enorme fabriekshal van Volkswagen zwaaien oranje lampen en klinken luide alarmbellen. De mallen voor de productielijn worden verwisseld. De gloednieuwe machines hebben net deuren geperst voor de Volkswagen Jetta en schakelen nu over op motorkappen.

Een Mariabeeld staat naast de machine. Het is een van de weinige tekenen dat we in een fabriek in het katholieke Mexico zijn en niet op de thuisbasis van Volkswagen in Wolfsburg, in het protestantse Nedersaksen. Het kindje Jezus piept met zijn hoofdje vanonder haar rode mantel.

De autofabriek in Puebla is de grootste van het westelijk halfrond. Elke maand worden hier 60.000 nieuwe Volkswagens gemaakt. De Jetta’s, Beetles en Golfjes gaan de hele wereld over.

De fabriek illustreert het succes van Mexico. „Dit land heeft vrijhandelsverdragen met ruim veertig regeringen, meer dan wie dan ook”, zegt Thomas Karig, een Duitse strategiemanager in Puebla. „Mexico is de enige plek waar wij auto’s kunnen maken voor bijna de hele wereld, zonder extra heffingen.”

Om deze en andere redenen is Mexico op een nieuw lijstje van veelbelovende opkomende markten gezet door Jim O’Neill van Goldman Sachs, de bedenker van het bekende BRIC-label. Volgens hem groeien Mexico, Indonesië, Zuid-Korea en Turkije de komende jaren sneller dan de BRIC’s.

Zover is het nog niet. Mexico kwakkelt, ondanks investeerders als Volkswagen. Tussen 2000 en 2010 bedroeg de groei gemiddeld minder dan 2 procent, het laagste tempo in tachtig jaar. De helft van de bevolking leeft nog altijd in armoede.

De potentie van Mexico is enorm, zeggen analisten als O’Neill, maar die blijft, zonder ingrijpende hervormingen, onbenut. Terwijl de auto-industrie profiteert van open grenzen, zitten andere sectoren potdicht, zoals telecom en energie. Door de monopolies verliezen Mexicanen tot 30 procent van hun inkomen aan onnodig dure producten en diensten, aldus analisten.

De in december aangetreden president Enrique Peña Nieto belooft dit te veranderen. Hij wil de barrières afbreken die nog over zijn uit de tijd dat Mexico een gesloten economie was. De transitie naar een vrije markt is maar gedeeltelijk gemaakt. Daardoor is Mexico zo paradoxaal: de economie is tegelijk open én gesloten.

Stap één is liberaliseren, vertelt een van de adviseurs van de president in Mexico-Stad. De economie moet daardoor sneller groeien en meer belasting opbrengen. De regering wil dat geld gebruiken om de armen te laten doorstromen naar de middenklasse. Steeds meer welvarende consumenten zullen dan bijdragen aan de groei.

„We willen de vrije markt gebruiken om te zorgen voor sociale verbeteringen”, zegt de adviseur van Peña Nieto, die anoniem wil blijven. „Ons land heeft veel te bieden. Maar wat erin zit, kan er niet uitkomen zolang er zo veel ongelijkheid is. Mexicanen moeten beter opgeleid worden en meer te besteden krijgen. Het balletje van de economie moet rollen.”

Mexicanen kijken met bewondering en afgunst naar Brazilië, dat hun land is voorbijgestreefd als grootste economie van Latijns-Amerika. Mexico wil die eretitel terugpakken. De uitgangspositie van het land is gunstig, zeggen analisten: de bevolking is jong, de staatsschuld en de inflatie zijn laag, de olievoorraad is aanzienlijk en Mexicaanse producten zijn in trek nu China duurder wordt.

De adviseur van Peña Nieto erkent dat de vorige president, Felipe Calderón, vrijwel dezelfde hervormingen voorstelde. Maar die had niet genoeg politieke macht om ze door te voeren. De nieuwe president lijkt die wel te hebben. Meteen na zijn inauguratie sloot hij het ‘Pact voor Mexico’, een akkoord met de oppositie.

De Nederlandse scheepswerf Damen Shipyards is een van de bedrijven die hopen te profiteren van liberaliseringen. Dit jaar krijgt staatsoliebedrijf Pemex waarschijnlijk toestemming om samen te werken met private partijen. De regering weet dat het verouderde Pemex de productie niet kan verhogen zonder buitenlandse investeringen en kennis.

„Zodra de investeringen worden toegestaan kan Pemex eindelijk nieuwe olievelden aanboren op de bodem van de diepzee”, zegt Magiel Venema, verkoopmanager voor Damen in Mexico en Centraal-Amerika. „Wij hopen dan nieuwe schepen te kunnen leveren.”

Venema erkent dat Mexico een lastige markt is voor nieuwkomers. „De verschillen tussen de sectoren zijn groot. De luchtvaart en de autoproductie zijn heel open, maar de oliesector is tot nu toe erg beschermd.” Het feit dat Damen na ruim tien jaar werken in Mexico twee klanten heeft, noemt hij „illustratief”.

Een contract met Pemex kan een doorbraak betekenen, zegt Venema. „De energiesector wordt nauwgezet gevolgd. Als wij aan Pemex kunnen leveren is dat goed voor onze reputatie.” Hij verwacht dat de regering Damen zal aansporen samen te werken met lokale scheepsbouwers.

Nederland ziet veel investeringsmogelijkheden in Mexico. „De economie groeide vorig jaar al sterker dan die van Brazilië en dat blijft voorlopig zo”, zegt Jaap Veerman, het hoofd van de economische afdeling van de ambassade. „Er komen kansen in sectoren waarin Nederlanders veel ervaring hebben, zoals energie, landbouw en watermanagement.”

Veerman wil ook Mexicaanse investeringen naar Nederland trekken. Spanje was door de historische banden altijd favoriet, maar de markt is slecht vanwege de crisis. „In Mexico zitten meer dan duizend Nederlandse bedrijven, terwijl Nederland maar een handvol Mexicaanse bedrijven heeft. Dat moet veranderen.”

Ironisch genoeg zijn het juist de Mexicaanse bedrijven in de afgeschermde sectoren die actief zijn in het buitenland. De overwinst door hun monopolie op de thuismarkt steken ze in internationale overnames. Voorbeeld bij uitstek: Carlos Slim, de rijkste man ter wereld. Vorig jaar kocht zijn América Movil, monopolist in mobiele telefonie, een fors belang in het Nederlandse KPN.

De top-100 van ‘de wereldwijde uitdagers van 2013’ van de Boston Consultancy Group is illustratief: de succesbedrijven uit Mexico op de lijst zijn vrijwel zonder uitzondering monopolisten of semimonopolisten. Een bedrijf als bakkerijconcern Bimbo groeit spectaculair en heeft overnames gedaan in Latijns-Amerika, Spanje en de Verenigde Staten. Maar het is ook een van de bedrijven die profiteren van het gebrek aan concurrentie in Mexico.

„Het is hoog tijd dat Mexico meer concurrentie toestaat”, zegt politicoloog Carlos Elizondo die meerdere boeken heeft geschreven over ’s lands problemen. „Grote bedrijven worden steeds groter, terwijl kleine concurrenten worden belemmerd.”

Elizondo verwacht flinke weerstand van de monopolisten nu president Peña Nieto meer ruimte wil maken voor concurrentie. „Tot nu toe heeft een grote, dikke man (Carlos Slim, red.) strengere regulering altijd tegengehouden.” Maar de noodzaak is er: liberalisering zorgt voor meer banen, betere lonen en, daarmee, groei.

Hij is sceptisch over de optimistische voorspellingen voor Mexico. De benodigde hervormingen zijn moeilijker te realiseren dan velen denken, zegt Elizondo. „Er moet veel gebeuren wil onze economie met 6 procent per jaar gaan groeien.”

Dan is er nog het drugsgeweld. In het buitenland werd het nieuws over Mexico de afgelopen jaren gedomineerd door de strijd tegen en tussen drugskartels, waarbij naar schatting zo’n 60.000 doden zijn gevallen. Dat schrikt vooral kleinere buitenlandse investeerders af. President Peña Nieto wil dit veranderen. Hij verlangt dat opgepakte criminelen niet langer voor de camera’s paraderen, zoals onder Calderón.

Op nog geen uur rijden van Puebla wordt over een paar maanden begonnen aan de bouw van de eerste fabriek van Audi in de Amerika’s. Net als moederbedrijf Volkswagen zal Audi dan een aantal modellen alleen nog in Mexico maken en wereldwijd exporteren. „De schaalvoordelen wegen ruim op tegen de extra transportkosten”, zegt manager Karig.

De fabriek van Audi is onderdeel van een groter plan: Volkswagen wil over vijf jaar 1 miljoen auto’s verkopen in de VS, de thuismarkt van General Motors, de grootste fabrikant ter wereld. Mexico als aanvalsbasis in plaats van afgeschermd fort.

De vorige afleveringen stonden 29 en 31 januari en 6 februari in de krant.