Opinie

Jelle is een held, Rikus was een sukkel. Waarom eigenlijk?

De ombudsman

Rikus Spithorst raakte er nog zijn baan door kwijt.

Het halve land viel in 2008 over Rikus heen, in een orkaan van verontwaardiging, toen hij op zijn blog had opgeroepen het adres van Femke Halsema te publiceren, zodat haar huis in de fik gestoken kon worden. Niet fraai natuurlijk, ook niet als ‘grapje’.

Maar Jelle Brandt Corstius vertolkt vier jaar later de stemming in het land, met zijn oproep om de voormalige topman van de genationaliseerde SNS bank, Sjoerd van Keulen, net zo lang lastig te vallen tot hij zijn bonus ,,teruggeeft’’.

Twee bloggers, twee populistische oproepen, maar wat een verschil.

Wie was Rikus Spithorst ook alweer?

Hij was destijds woordvoerder van de reizigersorganisatie Rover. Maar in zijn vrije tijd blogde hij er op los onder het pseudoniem Driek Oplopers, op de jongerensite fok.nl.

Rikus/Dries maakte zich daar kwaad over GroenLinks-leider Halsema, die het had opgenomen voor haar afgetreden partijgenoot Wijnand Duyvendak. Die laatste gaf zijn zetel in de Tweede Kamer op, nadat was gebleken dat hij in de jaren tachtig, als linkse activist, betrokken was geweest bij een inbraak in het ministerie van Economische Zaken en bij het publiceren van de adressen van ambtenaren in het krakersblad Bluf!.

Halsema betreurde dat heel erg, want Duyvendak was volgens haar een ,,buitengewoon integer’’ Kamerlid.

Over die loftuiting was Spithorst zo boos, dat hij in zijn column opriep het adres van Halsema dan ook maar te publiceren. Hij schreef:

,,Ik zou het buitengewoon toejuichen als iemand eventjes buitengewoon integer het woonadres van Femke Halsema opsnuffelt, en die tent buitengewoon integer in de fik steekt. Dat wijf verdient niet beter.’’

De kop: “Femke Halsema moet dood.”

Niet eens: “deaud”.

Dat had Rikus beter niet kunnen doen.

Zijn identiteit lag in een oogwenk op straat, en hij moest te biecht komen bij Nova, waar hij vakkundig werd afgedroogd door Twan Huys.

Omstandig probeerde hij excuses aan te bieden en uit te leggen dat hij het natuurlijk niet had gemeend maar als ,,satire’’ had bedoeld.

Tevergeefs.

Rikus’ column werd van de site gehaald, hij werd ontslagen bij een blad van de PvdA, waar hij ook voor schreef, en hij raakte zijn baan bij Rover kwijt. Goodbye, Rikus.

Hoe anders vergaat het nu Jelle Brandt Corstius, die in het tumult over de nationalisatie van SNS Reaal lezers van zijn blog opriep voormalige topman van de bank, Sjoerd van Keulen, net zo lang lastig te vallen tot hij zijn bonus inlevert.

Letterlijk schrijft hij:

Eis dat hij zijn bonus teruggeeft [..] Maak duidelijk dat hij net zo lang zal worden lastiggevallen tot hij dat doet. Zeg hem dat hij die bonus nergens aan heeft verdiend, en dat hij zich zou moeten schamen. [..] Maak geen enge dreigementen, dat werkt alleen maar averechts. Spreek hem aan op zijn geweten, of wat daarvan over is.

Hij kreeg in luttele tijd honderden reacties, overwegend instemmend. Go, Jelle! Kritiek kwam er ook, maar pas in tweede instantie, van sommige kranten en commentatoren.

En hij is niet de enige. De Telegraaf plaatste dinsdag op de voorpagina een luchtfoto – gemaakt door een drone - van de ,,kapitale villa’’ van Van Keulen in het ,,lommerrijke’’ Laren, waar de oud-topman zich ,,schuil houdt’’.

Want, aldus het bijschrift:

Daar zit hij er waarschijnlijk warmpjes bij, terwijl buiten de storm van de crisis woedt.

Rechtvaardiging van de foto, volgens adjunct-hoofdredacteur Jan-Kees Emmer van de krant in een radio-interview: Van Keulen is ,,fors in het nieuws’’. Maar een ,,actie’’ van de krant, nou nee, dat was teveel gezegd. Want wat ,,mijnheer Van Keulen doet, moet hij zelf weten’’. Dit was een kwestie van ,,transparant maken’’.

In NRC Handelsblad riep adjunct-hoofdredacteur en columniste Marike Stellinga lezers op ,,de onderbuik’’te laten spreken:

Bel uw Tweede Kamerlid op, stuur hem of haar een e-mail, en eis dat we nu eindelijk, eindelijk, eindelijk, echt strenge regels voor de banken gaan invoeren.

Immers, bankiers zijn ,,de natuurlijke vijanden van het volk’’. Dat scheelt maar een paar spaties met het stalinistische ‘volksvijanden’. Er is gelukkig wel een cruciaal verschil: Stellinga maande haar lezers zich te wenden tot het parlement - waar zulke afrekeningen thuishoren - en niet tot het individu Sjoerd van Keulen.

Maar wat is nu eigenlijk het verschil tussen Rikus en Jelle?

Beiden jagen een volksgericht aan, een hetze tegen een individu, die zich in de ogen van de samenleving heeft misdragen en die zich zou moeten schamen.

Ja, Rikus probeerde grappig te zijn - altijd een risico - en Jelle is serieus. Rikus blogde botweg dat iemand dood moest en haalde er brandstichting bij, en Jelle wil vooral geen ,,enge dreigementen’’ (omdat dat ,,averechts werkt’’).

Maar is de oproep ,,maak hem duidelijk dat hij net zo lang zal worden lastiggevallen tot hij dat doet’’ soms geen dreigement, of op zijn minst ook een beetje eng?

En wat natuurlijk ook meespeelt: Femke Halsema is geen bankier.

Rikus Spithorsts onbeholpen imitatie van Theo van Gogh kwam alleen hemzelf duur te staan. Brandt Corstius vertolkt klassieke volkswoede tegen graaiende bankiers die ons, het goede volk, hebben bedrogen. Maakt niet uit, dat Van Keulen destijds door de goegemeente nog werd gevierd als helemaal een man van deze tijd.

Na de teleurstelling komt de wraak.

Eén troost: Rikus Spithorst heeft al een tijdje een nieuwe baan.

Hij is woordvoerder van de Maatschappij voor Beter OV.