Cameron wint slag om begroting bij voorbaat

Vanavond beginnen de landen van de EU aan de laatste onderhandelingen over de nieuwe begroting. Uit angst voor een ‘Brexit’ wordt Londen ontzien.

Groot-Brittannië lijkt de winnaar te worden van de top over de Europese meerjarenbegroting die vandaag en morgen in Brussel wordt gehouden. Of er een deal komt is onzeker; onderhandelingen lopen waarschijnlijk vannacht door.

Omdat het grootste deel van deze begroting 2014-2020 al in november is uitonderhandeld, is er een duidelijk patroon zichtbaar: premier David Cameron kwam met twee eisen, en die worden alle twee ingewilligd.

Dat kunnen de meeste andere regeringsleiders niet zeggen. De verklaring is simpel, volgens onderhandelaars: veel landen zijn zo bang dat de Britten de EU verlaten, dat ze alles doen om een escalatie over de begroting te voorkomen en de Britten „méér dan tegemoet komen’’.

De Europese begroting is klein: ze bedraagt 1 procent van de nationale begrotingen. Over zeven jaar komt dit neer op ongeveer 1.000 miljard euro. Maar de onderhandelingen zijn altijd een slagveld. Krap 6 procent gaat naar administratiekosten – salarissen, gebouwen, enzovoort – de overige 94 procent vloeit in de vorm van projecten en subsidies terug naar de lidstaten.

Voor elk land is het altijd de kunst om zo weinig mogelijk aan Brussel te betalen en zoveel mogelijk te ontvangen. Nu, in crisistijd, wordt dit gevecht extra verbeten gevoerd.

Om te begrijpen hoe de hazen ditmaal lopen, moeten we terug naar 7 november vorig jaar. Toen kwam Angela Merkel naar Downing Street voor een diner met Cameron.

De top over de meerjarenbegroting kwam eraan, eind november. Cameron had, onder druk van eurosceptici, twee eisen: de begroting moest omlaag en hij wilde zijn korting op de contributie van 3,5 miljard per jaar houden. Die korting kregen de Britten in 1984, toen ze nog arm waren – en is verankerd in het Europees Verdrag.

Net als iedereen vindt Merkel die korting absurd. Andere landen betalen daardoor namelijk extra. Omdat Nederland, Zweden en andere landen weer een eigen korting op die extra betalingen hebben bedongen, valt de rekening voor de Britse rebate vooral op de Duitse, Italiaanse en Franse mat.

Maar Merkel wist: als ik Cameron zijn korting ontzeg, komt er een clash. Gezien de toenemende spanningen met de Britten kon dit leiden tot een ‘Brexit’. Dus begon Merkel over Camerons andere eis. „Niemand”, zei ze volgens betrokkenen, „wil zo extreem besparen op Europa als jullie. Als jullie concessies doen, sta ik achter je. Ik wil ook besparen. Anders maken wij een begroting met 26 landen, zonder jullie.” Cameron accepteerde dit bod onmiddellijk.

Zo kwam het, dat er uit de ontwerpbegroting die oorspronkelijk op tafel lag (ruim 1.000 miljard over 7 jaar), in één klap 80 miljard werd gesneden: twee van de drie dominante landen beslisten dat.

Alle uitgavenposten moesten inleveren, behalve Onderzoek en Innovatie. De grootste happen gingen uit Landbouw en Regionale fondsen. Noordelijke landen vinden dat best. Maar Italië, Polen, Frankrijk en andere landen werden flink geraakt. De eindstand van de novembertop was 973 miljard euro. Duitsland en Groot-Brittannië willen hiervan nog zo’n 20 miljard schrappen. De top vanavond is puur ‘finetunen’.

„Het gaat om éénvijftigste uit een pakket van 973 miljard over zeven jaar”, zegt een Europese functionaris. „Uit dat luttele bedragje wil iedereen zo veel mogelijk zien te halen. Iedereen vecht voor zichzelf. Dit is ellebogenwerk, geen rationeel beleid.” Probleem voor Europees president Herman Van Rompuy die de top voorzit: iedereen moet akkoord zijn met het eindbedrag. Anders is er geen nieuwe begroting. En dus geen planning, geen nieuwe projecten, niets. Om lopende kosten te dekken, geldt de oude begroting.

Daarbij beslist het Europees Parlement tegenwoordig mee. Parlementariërs eisen méér begroting, en dreigen met veto’s. Lidstaten willen Europees bankentoezicht, een diplomatieke dienst, zegt Alain Lamassoure, voorzitter van de parlementaire begrotingscommissie – maar aan tafel zitten „27 Margaret Thatchers die hun contributie willen verlagen”.

Vanavond zal in de enige Europese groeipost, Onderzoek en Innovatie, ook worden gesnoeid. Voorvechters van innovatie, zoals Cameron en premier Mark Rutte, zijn stil. Rutte’s rebate is belangrijker, melden betrokkenen. Die staat onder druk. Frankrijk en Italië, krimpende economieën die er in de eerste ronde slecht afkwamen, eisen dat het óók afgelopen is met voordeeltjes die rijke landen in het verleden kregen. De strijd gaat vandaag over een paar miljoen hier, een envelopje daar.