Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Politiek

Vrouwen leveren maar één generaal

De Verenigde Staten hebben gevechtsfuncties voor vrouwen opengesteld. In Israël is dat allang het geval, maar het blijft een klein aantal.

Female Israeli combat soldiers of the Caracal light infantry Battalion hold up their M-16 rifles at a shooting range in Ein Yahav, southern Israel, 13 February 2007. The Caracal Battalion is a combat battalion of the Israeli army and is composed of both male and female soldiers. Women were previously prevented from serving in direct combat positions, but due to growing public pressure, the Caracal unit was formed in 2000, and was assigned patrols along the Israel-Jordan border. AFP PHOTO/GALI TIBBON
Female Israeli combat soldiers of the Caracal light infantry Battalion hold up their M-16 rifles at a shooting range in Ein Yahav, southern Israel, 13 February 2007. The Caracal Battalion is a combat battalion of the Israeli army and is composed of both male and female soldiers. Women were previously prevented from serving in direct combat positions, but due to growing public pressure, the Caracal unit was formed in 2000, and was assigned patrols along the Israel-Jordan border. AFP PHOTO/GALI TIBBON AFP

Op de kerstkaart die buitenlandse journalisten onlangs van het Israëlische leger kregen, staan twee langharige meisjes in legertenue die, geweer om de nek, elkaars gezicht lachend insmeren met modder. Buiten de beste wensen was de boodschap niet helemaal duidelijk.

Toen de Israëlische regering enkele jaren geleden een fotoserie van halfblote vrouwelijke ex-soldaten in pornografische poses sponsorde in mannenblad Maxim, wond een diplomaat er geen doekjes om. Dat was bedoeld, zei hij, om Israël „te ontdoen van zijn macho-imago” en „aantrekkelijker te maken”.

Of de kaart en de fotoreportage het beoogde effect hadden, is niet te zeggen. Maar bij vrouwelijke soldaten denkt men nu wel snel aan Israël, gezien de vele interviewaanvragen die het Israëlische leger van journalisten kreeg sinds de Verenigde Staten onlangs bekendmaakten dat Amerikaanse vrouwen voortaan ook in het leger mogen vechten.

Het Israëlische leger nam meteen die gelegenheid te baat om een bericht op zijn website te plaatsen onder de titel: ‘Koploper qua seksegelijkheid’. Israël is echter geen enorme uitzondering. In zeven Europese landen (waaronder Frankrijk, Duitsland en Nederland) en in Australië, Canada, Nieuw Zeeland, Eritrea en Noord-Korea mogen vrouwen – net als in Israël en nu ook in de VS – gevechtstaken in het leger uitvoeren.

Israël heeft wél als enige land ter wereld dienstplicht voor vrouwen. En dat al meer dan vijftig jaar. Tegenwoordig staat ruim 90 procent van de legerbanen open voor vrouwen, waaronder ook tien gevechtsfuncties. Zo zijn er vrouwelijke gevechtspiloten, kapiteins, infanterie-officieren. De helft van de luitenants is een zij. Er zijn gemengde gevechtseenheden waar mannen en vrouwen hetzelfde doen. Tussen 1999 en 2009 steeg het aantal vrouwelijke carrièremilitairen met 400 procent.

Maar hierop valt ook wat af te dingen. Omdat de helft van de vrouwen met dienstplicht kiest voor sociale dienst is in het leger maar een derde vrouw. In gevechtseenheden is hun aandeel slechts 4 procent (naar schatting gaat het om 1.500 vrouwen). Een vrouw moest tot aan het Hooggerechtshof gaan om toegang te krijgen tot de pilotenopleiding. Sommige elite-eenheden (zoals de bekende Golani) zijn gesloten voor vrouwen, net als de functie van parachutist. Vanaf de rang van luitenant-kolonel omhoog is amper 13 procent vrouw. Israël heeft één vrouwelijke generaal-majoor gezien.

Vrouwen hebben nog steeds te maken met achterstelling, wat voortvloeit uit „een gevoelde bedreiging voor de historische identiteit van de man als vechter”, staat in een recent onderzoek naar de integratie van vrouwen in het Israëlische leger. Volgens de nationale veiligheidsadviseur, Yaakov Amidror, kunnen vrouwen zich fysiek nooit meten met mannen in de frontlinies. Tegen het persbureau AP zei hij: „Als iemand denkt dat vrouwen de gevechtsposities gaan vervullen, heeft die het mis”.

Overigens roemen zowel het onderzoek als de nationale veiligheidsadviseur enkele vrouwelijke kwaliteiten waarvan het leger profiteert. Vrouwen zouden gedisciplineerder, gemotiveerder en alerter zijn, en bovendien behendiger met wapens.

De motivatie van soldaat Ariel (21) is puur patriottisme, zegt ze. Ze verhuisde uit de Verenigde Staten naar Israël om in het leger te dienen en meldde zich bij een gevechtseenheid „om het land eigenhandig te verdedigen”. Dat ze als vrouw naast mannen dient, verhoogt de druk, zegt ze. „Maar dat is goed, dan werk ik harder.” De mannen in haar eenheid, Caracal, zouden hun eerste twijfels hebben laten varen.

Het infanterieregiment Caracal (genoemd naar een androgyne woestijnkat) patrouilleert langs de grens met Egypte en bestaat voor 70 procent uit vrouwen. Een van hen is gedecoreerd nadat ze in de zomer van 2011 een infiltrant in zijn hoofd schoot, die haar collega had gedood. Een andere vrouw uit deze eenheid verstopte zich uit angst een uur in de bosjes en werd prompt irritatie der natie.

Een andere rel rond vrouwen in het leger had in dezelfde zomer plaats, toen enkele religieuze soldaten wegliepen tijdens een evenement waarbij vrouwen zongen. Rabbijnen dringen er sindsdien bij de legertop op aan om gelovige soldaten die de vrouwenstem onfatsoenlijk vinden vrijstelling te geven voor zulke zangpartijen. De legertop weigert dat vooralsnog.

De roep om segregatie zal echter toenemen naarmate de groep religieuze militairen groeit. Nu al is de helft van de officieren met gevechtstaken gelovig. Mogelijk treden dit jaar tienduizenden nog veel radicalere gelovigen, de ultra-orthodoxen, tot het leger toe. Zij weigeren soms met vrouwen in dezelfde ruimte te zijn. Aanrakingen en oogcontact, toch handig tijdens training, zijn al helemaal taboe.

Vroeger gold het Israëlische leger als de grote gelijkmaker tussen de seksen. Het is de vraag of het dat imago stand houdt. Zeker is dat Israël al jaren daalt op de seksegelijkheidsindex van het Wereld Economisch Forum (vorig jaar tot plaats 56 van 135). De 27 pas gekozen vrouwelijke parlementsleden vormen daarentegen een positief record – maar ook niet meer dan een vijfde van het Israëlische parlement.

Volgens de progressieve Israëlische blogger Noam Sheizaf wordt mannelijke soldaten in het leger juist minachting voor vrouwen bijgebracht. Van zijn sergeant, die steevast aan vrouwen refereerde als „hoeren” (een enkeling heette „de matras”), leerde Sheizaf in zijn legertijd obscene liedjes die hij en de andere soldaten in zijn eenheid moesten zingen wanneer ze een vrouwelijke soldaat zagen.

Het aantal klachten over seksuele intimidatie in het leger is – toeval of niet – sinds de staatsgefinancierde pornografische reportage uit 2007 met 80 procent gestegen, tot bijna zeshonderd in 2011. Onder de klagers zijn vrouwen zwaar vertegenwoordigd.