Dorpspleindemocratie

Waarom bestaan er eigenlijk politieke partijen? Ik vraag het af en toe aan politici. Meestal vinden ze dat een domme vraag. Partijen horen toch bij een democratie? De vraag is waarom politieke partijen zijn ontstaan en zo dominant zijn gebleven. En of ze nog wel doen waarvoor ze zijn opgericht.

In 1879 werd in Nederland de politieke partij uitgevonden door de antirevolutionair Abraham Kuyper. Hij was het zat dat normale burgers onmachtig waren. Hij richtte de ARP op, een partij met vertegenwoordigers in het parlement. Binnen een paar decennia waren er geen individuele Kamerleden meer in het parlement, alleen nog partijen. De politieke partij werkte: mensen hebben meer te zeggen gekregen door partijen op te richten.

Op dit moment is het maar de vraag of partijen eraan bijdragen dat burgers meer te zeggen hebben. Slechts één op de driehonderd kiezers is nog politiek actief, en samen moeten ze 22.000 partijpolitieke baantjes en functies vervullen. Zij bepalen welke verkiezingsbeloftes worden gebroken. Alleen zij hebben permanente toegang tot de sleutels van de macht. Doe je niet mee, dan ben je overgeleverd aan een eenmalig onmachtig stembiljet. Partijen vergroten de macht van wie meedoet, en sluiten kiezers buiten. Permanente ontevredenheid en machteloosheid zijn het resultaat.

Kunnen we de partijen weer van iedereen maken? Stel dat je elektronisch mag stemmen. En dat je stem je tot de volgende verkiezingen toegang geeft tot de partij van je keuze. Een stembiljet is dan als een lidmaatschap voor vier jaar. Dan stem je niet alleen op een partij om deze meer macht te bezorgen, maar ook om deze vier jaar lang te kunnen sturen en controleren. Je kunt meedoen aan online stemmingen over het leiderschap, de te kiezen coalitie en de koers van de partij. Elke kiezer mag deelnemen aan cursussen en wordt geïnformeerd over waar en wanneer politieke banen beschikbaar komen. Elke dag is het dan verkiezingsdag. De politici hebben dan macht, de kiezers echte tegenmacht. Wil een partij deze inmenging niet en een eigen vereniging blijven: prima, maar dan financiert ze zichzelf maar.

Politieke partijen worden op deze manier weer als levende dorpspleinen vol krachtige burgers. Kiezers hebben permanent iets te kiezen, politici een agenda om continu voor te strijden.

In deze column onderzoekt Sywert van Lienden de achterkant van politiek Den Haag en probeert hij politieke structuren bloot te leggen. Op nrc.nl kun je hem helpen, met tips, cijfers en ervaringen.