Opinie

Als ik een vrouwelijke neger was

Als ik een neger was, zou ik het toch vreemd vinden. Verschijnen er maar liefst twee films tegelijkertijd over de slavernij, komen in allebei de films de witte mannen als grote helden uit de bus. Zowel in de biopic Lincoln (Spielberg) als in de western Django Unchained (Tarantino) is er een goede witte man voor nodig om de slavernij af te schaffen.

In Django Unchained bevrijdt de witte Dr. King Schultz de slaaf Django en in Tarantino’s wraakfantasie knallen zij alle slechte witte mannen neer die slavernij tolereren. Dr. King Schultz gaat te paard, maar president Lincoln zit in zijn film juist opvallend veel op een stoel. Hij zit aan een bureau, of hij zit op bed te praten met zijn vrouw over haar hoofdpijn, of hij zit op de grond te spelen met zijn zoon. Zittend is hij ook vereeuwigd als standbeeld. De enige keer dat hij loopt in de film, strompelt hij de dood tegemoet. De historicus Maarten van Rossem wijst er in zijn hoorcolleges over Adolf Hitler op dat een ware democratische held zich bij voorkeur zittend laat vereeuwigen: op gelijke hoogte met het volk. „Politici die zichzelf in uniform op een paard laten vereeuwigen dient u zeer te wantrouwen”.

Het zette me aan het denken. Heeft een emancipatiebeweging altijd de steun van enkele zittende leden uit de machthebbende groep (meestal mannen) nodig om iets voor elkaar te krijgen? Ik bedoel: als vrouw zou ik het enerzijds best raar vinden als er een film verscheen over het feminisme waarbij een man met de eer ging strijken. Bijvoorbeeld: John Stuart Mill: Great Liberator of Women. Anderzijds, in een biopic over de grote filosoof kan The Subjection of Women (1869) wat mij betreft ook weer niet genoeg geroemd worden. Nog altijd is het zo dat als een feminist aan een nationale televisieborreltafel steun krijgt van een aantal heren, dit haar positie aanzienlijk versterkt. Ik herinner me dat feministisch Kamerlid Myrthe Hilkens (PvdA) bij Pauw & Witteman de seksualisering van de samenleving aankaartte en dankzij de bijval van Frits Barend en Paul Witteman ineens een stuk sterker stond. Mede dankzij de inzet van de PvdA-politicus Jeroen Dijsselbloem, nam de toenmalige Minister van Emancipatie, Ronald Plasterk, de kwestie op in zijn emancipatienota – en zo schoot het verder op.

Als ik een vrouwelijke neger was, zou ik het trouwens niet zo leuk vinden dat de zwarte vrouw louter als huisvrouw of prostituee figureert in die recente slavernijfilms. Anderzijds: de films laten duidelijk zien dat achter iedere grote witte rassenbevrijder een zwarte vrouw zit die hem beïnvloed heeft. Er is een scène in Lincoln waardoor we meteen begrijpen wat een Republikein ‘radicaal’ kan maken. Voorvechter en Republikein Thaddeus Stevens (gespeeld door Tommy Lee Jones) komt thuis, zijn jas wordt aangenomen door een zwarte vrouw. Wij denken dat zij de huishoudster is, maar even later zien we ze samen in bed, als echtpaar, en leest hij met tranen in zijn ogen het dertiende Amendement voor. Zonder interraciale liefde geen emancipatie.

Dit weekeinde verscheen een shoot-out pic van president Obama met een smoking gun in zijn hand. Obama staat te boek als groot bewonderaar van president Lincoln. Er worden veel vergelijkingen gemaakt tussen beiden als voorvechters van gelijkheid. Mijn voorspelling: over honderd jaar wordt er een film over president Obama gemaakt – Obama: the Great Gay Liberator. Er is een zittende zwarte hetero voor nodig om de homo’s te bevrijden. Ook tegen die foto kijken we dan anders aan: als hij ineens gaat staan met zwaar geschut in zijn handen, dan is dat natuurlijk niet voor een paar miezerige kleiduiven, maar om een paar akelige homofoben uit te schakelen.

Filosoof, schrijver en tv-maker Stine Jensen schrijft elke dinsdag over media, populaire cultuur en hypes.