De NAM boort vrolijk verder

In Groningen is de schade door aardbevingen groot. Minister Kamp doet alsof er weinig aan de hand is, schrijft Marjoleine de Vos.

Ineens klonk er een soort gerommel en gedreun, alsof er snel iets zwaars naderde. Even dacht ik vaag aan een verdwaalde vrachtwagen die dwars door alles heen – maar voor ik die gedachte ten einde had gedacht stond het hele huis te schudden. Toen ik eindelijk het woord ‘aardbeving’ uitsprak was het alweer voorbij. Ik zat nog steeds aan de tafel die ik met twee handen stevig vasthield, alsof daar enige bescherming van viel te verwachten.

De buren stonden op straat en we zeiden tegen elkaar ‘aardbeving’ en ‘dat was een flinke’ en toen gingen we weer naar binnen.

Maar niet als dezelfde mensen als daarvoor.

Hoe vaak zeg je niet dingen als ‘vaste grond onder de voeten krijgen’, ‘dat staat als een huis’, uitdrukkingen die aangeven waar je zekerheden en je houvast liggen, uiteindelijk. De grond onder je voeten. Het huis om je heen. Bij een aardbeving blijkt de grond onder je voeten minder vast dan gedacht, net als het huis waarvan de muren ineens blijken te kunnen golven.

De aardbevingen hier in Groningen voelen als natuurgeweld. Maar ze zijn het gevolg van menselijk handelen: de gasboringen van de NAM.

De NAM boort vrolijk verder. En stuurt inspecteurs naar de huizen waarin scheuren ontstaan zijn. Bij sommige mensen is een deel van een muur naar buiten gaan leunen. Of de gevel staat los van het huis. Schoorstenen zijn gescheurd. Door scheuren in de muren waait ineens de wind. Soms is het huis definitief scheefgezakt, is een verband blijvend verzwakt. De inspecteurs komen en nemen de schade op en sturen aannemers om offertes te maken.

„Je moet de schade ruimhartig vergoeden”, zei minister Kamp op een bewonersbijeenkomst in Loppersum vorige week maandag. Hij herhaalde het wel tien keer en ook de directeur van de NAM zei het. Ruimhartig vergoeden. Het was een soort mantra. Wat bewoners ook zeiden over hun zorgen, over hun twijfels ten aanzien van het door de minister uitgesproken voornemen om woningen ‘aardbevingsbestendig’ te gaan maken, over de narigheid van een kapot huis, het gezanik met aannemers en werklui, ze kregen steeds te horen dat hier een uiterst verantwoordelijke minister stond die hun zorgen ‘goed begreep’ en die ook daadkrachtig zou zijn. Alleen op zijn allervroegst over een jaar. Want tot die tijd moest er onderzoek gedaan worden.

Het Staatstoezicht op de Mijnen heeft de minister geadviseerd om „zo snel mogelijk en zoveel als mogelijk en realistisch is” de gasproductie te verminderen. Omdat de schokken heviger kunnen worden dan ze toch al zijn.

Dat is een advies, zei de minister. Als-ie elk advies meteen zou gaan opvolgen, waar bleef hij dan met zijn eigen verantwoordelijkheid?

En als er nu in het komende jaar een of meer zware schokken plaatsvinden? vroeg een angstige bewoner.

Wat er in het komende jaar gebeurt, wordt geheel veroorzaakt door wat er in het verleden is gedaan, zei de minister, alsof het daarmee dus niets uitmaakte wanneer hij maatregelen zou nemen. Alsof er niet na dit jaar nog weer een jaar komt.

De NAM erkent nu dat er verband bestaat tussen hun activiteiten en de aardschokken. Dat wordt overal als mooi nieuws gepresenteerd. Intussen heeft de NAM de laatste tien jaar de productie juist flink verhoogd.

Er was een bewoner die de minister een bepaling uit het Europees verdrag voor de Rechten van de mens voorhield. Dat mensen recht hebben op het ongestoorde genot van hun eigendom. Dat irriteerde de minister. Hij wilde ‘praktisch’ zijn en daar kon hij de rechten van de mens niet bij gebruiken. „Daar komen we niet verder mee.” Hij had toch al gezegd dat schade ‘ruimhartig vergoed’ zou worden? Nou dan.

Het leek niet van belang dat mensen er moeite, liefde, tijd en geld in gestoken hebben om hun huis naar hun zin te maken, en dat ze zien hoe een groot deel van al die moeite door een aardbeving teniet wordt gedaan. En dat ze dan een jaar of langer moeten wachten voordat er zelfs maar een begin gemaakt wordt met het herstellen van die schade. Evenmin is het belangrijk dat ze angstig zijn geworden over de veiligheid van hun huis, dat ze vrezen voor kinderen die op zolder slapen waar die schoorsteen ineens naar beneden kan komen of een balk breken.

En zelfs dat van die ‘ruimhartige vergoeding’ is niet echt waar omdat er geen compensatie bestaat voor de waardevermindering van de huizen. De waardevermindering van de hele regio.

Vertrouw op mij, zegt de minister. Ik zoek alleen eerst even uit hoe zwaar die aardbevingen precies worden.

Wil de minister misschien ook nog weten op welke data de aardbevingen zullen plaatsvinden?

Als ik een eindje de weg naar het dorp afloop zie ik aan de horizon een woud van windmolens. Ze staan gegroepeerd om een grote kolenvergasser die daar de afgelopen jaren is gebouwd en die binnenkort zal gaan werken. Die molens kunnen dan lekker de CO2 gaan ronddraaien – schone energie! – terwijl de grond beeft van de aardgaswinning.

„Wij zijn het verdomhoekje van Nederland”, zei een bewoner maandagavond.

„Ik zie een bloeiende regio,” kraaide de minister.

Marjoleine de Vos is redacteur van NRC Handelsblad.