Veel borstkankers zaaien uit door uitvallen gen

Kanker ontstaat wanneer cellen genetisch zo ontregeld raken dat ze ongeremd gaan groeien. Vroege kankerstadia verschillen van latere doordat de genetische veranderingen continu doorgaan. Zo verliest het gen gata3 in gevorderde stadia van borstkanker vaak zijn activiteit. Onderzoekers in San Francisco hebben nu ontdekt dat het verlies van dit gen uitzaaiingen van de tumor in de hand werkt. En ook hoe deze mogelijk te voorkomen zijn (Nature Cell Biology, 27 januari).

Borstkanker wordt pas dodelijk als hij uitzaait. Cellen van de tumor die in de borst groeit, laten los, verspreiden zich door het lichaam en vormen her en der nieuwe tumoren. Borsttumoren ontstaan doorgaans in de epitheelcellen die rond de melkgangen liggen. Kenmerkend voor epitheel- of dekweefsel is dat de cellen stevig aan elkaar verbonden zijn zodat ze gesloten oppervlakken vormen. Ze raken dus niet zomaar los; daarvoor moeten ze ingrijpend veranderen.

Een uitzaaiende cel lijkt nog het meest op een embryonale bindweefselcel (mesenchym). Die gevaarlijke verandering heet daarom de epitheel-mesenchym transitie (EMT). De stevige onderlinge verbindingen gaan daarbij verloren zodat de cellen makkelijk loslaten en met het bloed meestromen. Veel onderzoek wordt dan ook gedaan om deze overgang te stoppen.

De onderzoekers in San Francisco richtten zich daarbij op gata3, omdat dit van alle genen die bij vorderende borstkanker veranderen, één van de drie is die dit het vaakst doet. Zij ontdekten bij muizen dat het gen codeert voor een eiwit dat op zijn beurt de vorming van microRNA29b verzorgt. Een microRNA is een klein stukje RNA dat het aflezen van bepaalde genen kan verhinderen. MicroRNA29b blijkt genen te remmen die de EMT in gang zetten. Als de gata3- activiteit wegvalt, kunnen de kankercellen dus gemakkelijk uitzaaien. Gata3 is dus in principe een aangrijpingspunt voor nieuwe borstkankermedicijnen die het ontstaan van uitzaaiingen tegen gaan.

Een week eerder publiceerden onderzoekers uit Cleveland en Rotterdam over een ander gen en zijn eiwitten dat betrokken is bij de EMT en het ontstaan van uitzaaiingen (Science Translational Medicine, 23 januari). Zij keken naar het eiwit KLF6 dat normaal het ontstaan van kanker onderdrukt. En ervoor zorgt dat ontsporende cellen georganiseerd sterven (apoptose). Mutaties in KLF6, maar – interessant – ook een splitsingsvariant van KLF6 bevórderen juist uitzaaiingen. Veel genen leveren na het aflezen verschillende eiwitten doordat het messenger-RNA op verschillende manieren geknipt en geplakt wordt. Zo ontstaat vanuit een ongewijzigd gen KLF6-SV1. En dat is opeens uitzaaibevorderend in plaats van kankeronderdrukkend. Bij onderzoek van tumorweefsel dat in het verleden bij bijna 700 patiënten was afgenomen, verhoogde de aanwezigheid van KLF6-SV1 de kans om aan borstkanker te overlijden 50 procent meer kans.