Rust euro is bedriegelijk

Zo op het oog begint de rust terug te keren in de eurozone. De rente op de staatsobligaties van de zuidelijke probleemlanden is fors gedaald vanaf de alarmerende niveaus van nog maar een half jaar geleden. Er is sprake van enige normalisering op de Europese geldmarkt, waar banken onderling handelen. Voorzichtig keert de kapitaalstroom om, die tot voor kort geld uit het Zuiden naar het veilige Noorden bracht, maar nu al weer 100 miljard euro laat terugvloeien.

Sinds september, toen Mario Draghi verzekerde dat de Europese Centrale Bank (ECB) de staatsobligaties van probleemlanden onder voorwaarden onbeperkt zou opkopen als dat nodig mocht zijn, is de sfeer in de eurozone veranderd. Zo boud was de toezegging van de topman van de ECB, dat hij hem tot dusverre niet eens heeft hoeven nakomen. Het vooruitzicht de centrale bank tegenover zich in het strijdperk te vinden, was op de financiële markten afdoende.

Als de eurozone ergens behoefte aan had, dan was het rust. Juist voor de onzekerheid rond de euro en het eventueel uiteenvallen van de munt moest de Europese economie de tol betalen, terwijl zij toch al kraakte onder de bezuinigingsmaatregelen. Maar de kalmte heeft ook een schaduwzijde.

Allereerst is lang niet zeker dat Europa het ergste heeft gehad. Zoals ook in de Verenigde Staten en Japan het geval is, is Europa sterk afhankelijk van het uitzonderlijk soepele monetaire beleid dat door de centrale banken wordt gevoerd, met forse injecties van liquiditeit, extreem lage officiële rentes en andere buitengewone maatregelen. De noodzakelijke afbouw daarvan zal met de grootste voorzichtigheid moeten gebeuren en lijkt nog lang niet aan de orde.

Voorts is er de politieke rust van dit moment, die kan worden verstoord door, om maar een voorbeeld te noemen, de aanstaande verkiezingen in Italië.

En zelfs de huidige schijn van voortvarendheid is betrekkelijk. Het lijkt er sterk op dat de euro-economie als geheel in het vierde kwartaal van vorig jaar is gekrompen – evenals die van de VS. 2013 wordt een heikel jaar voor de economie. De belofte dat de tweede helft van dit jaar de weg omhoog wordt ingezet, mag dan reden zijn tot blijdschap, zij blijft een belofte.

Maar zelfs als dat allemaal goed komt, zijn er bedreigingen op de middellange termijn. Nu de druk van de ketel is, stokken tal van hervormingen die nog een half jaar geleden noodzakelijk, zelfs cruciaal, werden geacht voor het overleven van de euro op de lange duur.

De blauwdruk voor een institutionele hervorming van de eurozone, waar EU-president Van Rompuy nog in de zomer om werd verzocht, werd op de jongste eurotop van december door de regeringsleiders in een la geschoven.

De hervormingen van de bancaire sector verwateren op dit moment met de week. Eerst een soepeler regime voor de liquiditeitspositie van banken, die hen in staat moest stellen het te overleven bij een bankrun. Dan de regels voor het ‘testament’ dat banken moeten opstellen voor het geval zij omvallen. En nu ook het afschermen van de zakenbankactiviteiten van de publieksactiviteiten bij de banken. Dat moet ervoor zorgen dat banken, en daarmee het publiek en de overheid, niet langer blootstaan aan de ‘cowboys’ van de dealingrooms.

Het Europese regime was op dit gebied al een stuk lichter dan wat in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wordt gepland. Maar nu dreigt zelfs van de voorgenomen verbeteringen weinig over te blijven. Als financiële instellingen potentieel gevaarlijk blijven en de navelstreng tussen individuele overheden en hun banken niet wordt doorgesneden, is een herhaling van de misère van de afgelopen vijf jaar zeker niet uitgesloten. De nationalisatie van SNS Reaal, gisteren in Nederland, spreekt boekdelen.

Het gevaar dreigt dat de eurozone straks uit de crisis komt zonder daadwerkelijk weerbaarder te zijn geworden, zonder dat de fouten in de architectuur wezenlijk zijn gerepareerd. Dat is een gemiste kans. Het is de verantwoordelijkheid van de regeringsleiders dat ze niet verleid worden door de rust, dat ze niet buigen voor de financiële lobby die alles het liefst bij het oude houdt.

Het is vaker gezegd: de grootste uitdaging van nu is te voorkomen dat er nóg een crisis voor nodig is om de eurozone en haar financiële systeem voor te bereiden op de wereld van morgen. De rust bedriegt.