Opinie

    • Menno Tamminga

Wat zijn de feiten van het old boys netwerk?

Eén van de aardigste, maar ook onderschatte onderzoeken is de jaarlijkse rapportage over commissarissen van Mijntje Lückerath (Nyenrode) en Auke de Bos (Erasmus Universiteit).

Zij enquêteren toezichthouders bij beursgenoteerde ondernemingen, scholen, ziekenhuizen, woningcorporaties en familiebedrijven. Ditmaal deden 246 (vorig jaar: 224) mensen mee; een fractie van misschien wel tienduizend of meer personen met een nevenfunctie als commissaris of in een raad van toezicht.

Zij zijn de cruciale controleurs die pas opvallen als het uit de hand gelopen is. Zie onderwijsgroep Amarantis, woningcorporaties als Vestia en de vermolming van bank en verzekeraar SNS Reaal. Bij organisaties zonder aandeelhouders (zorg, corporaties, scholen, musea) zijn zij naast overheidsinspecteurs de enige tegenmacht en -kracht. (Op mijn twitteradres @menno_tamming staat een link naar het rapport, editie 2013.)

Het onderzoek wordt gemakkelijk onderschat, omdat er ogenschijnlijk niets verandert. Commissarissen zijn oudere hoog opgeleide mannen die hun toezichthoudende functie via het ons-kent-onscircuit kregen.

Wie het old boys-netwerk wil zien... Dit zijn ze. Sinds vakbondsleider Jan Mertens in 1968 de samenballing van macht en invloed muntte in de ‘200 van Mertens’ is hun aantal door fusies gekrompen, maar zijn zij in macht juist gegroeid.

De editie 2013 van het onderzoek: 77 procent van de deelnemende commissarissen en toezichthouders is man, de helft is tussen 60 en 70 jaar, 79 procent heeft een universitaire opleiding en de helft kreeg zijn functie via zijn eigen netwerk.

Het aardige van het onderzoek is dat die feiten niet het hele verhaal vertellen. De kleine kring van commissarissen is kenmerkend voor grote ondernemingen, die graag (voormalige) topmanagers kiezen. Daarbuiten is het beeld meer divers. Het aantal deelnemende vrouwen fluctueert, maar stijgt per saldo. Zij verkregen hun commissariaat net als de mannen weliswaar primair (46 procent) via hun eigen netwerk, maar er is ook verandering: 39 procent reageerde met succes op een advertentie.

Juist openbare werving, die in de semipublieke sector (zorg, corporaties) de norm wordt, helpt om een groter arsenaal kandidaten te vinden. Hoe lang moeten we nog wachten op de eerste multinational die ook eens adverteert voor een commissaris?

De tijd die ze een commissariaat besteden is gemiddeld ruim 17 uur per maand en groeit. Bij zorginstellingen en beursondernemingen is zij ruim 21 uur. In de zorg is de gemiddelde beloning ruim 8.000 euro, bijna eenvijfde van die bij een beursonderneming. Zorgtoezichthouders zijn het minst tevreden over hun beloning. Er zit niks anders op. De beloning van beurscommissarissen moet omlaag, die van zorgcommissarissen omhoog.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.

    • Menno Tamminga