Raad voor Cultuur: grote musea moeten werk beschikbaar stellen

DEN HAAG - Het gebouw van de Raad voor Cultuur. De raad adviseert staatssecretaris Halbe Zijlstra (Cultuur) over de verdeling van de rijkssubsidie in de komende 4 jaar. ANP TOUSSAINT KLUITERS Het gebouw van de Raad voor Cultuur in Den Haag. Foto ANP / Toussaint Kluiters

Grote musea in de Randstad moeten verplicht worden hun werken makkelijker beschikbaar te stellen aan kleinere musea in de provincie. Dat kan gaan om topstukken die in depot staan, maar ook om schilderijen die aan de muur hangen of in de vitrine staan.

Dat stelt de Raad voor Cultuur in een advies over hervormingen in het museale stelsel dat vanochtend is gepubliceerd.

“Er zijn musea die nu al ruimhartig zijn met bruiklenen, maar wij horen ook veel verhalen dat er nog steeds grote musea zijn die veel te moeilijk doen over het afstaan van hun objecten”, zegt voorzitter Joop Daalmeijer van de Raad voor Cultuur. Volgens de raad is nu maar 5 procent van de museacollecties te zien.

Daalmeijer:

“Wij denken dat als de nationale collectie beter zichtbaar wordt op meer plekken, er veel meer publiek naar de musea kan komen.”

De raad wil dat er een Kerncollectie Nederland wordt samengesteld door de musea in samenwerking met de Erfgoedinspectie. Die bestaat uit werken die beschermd moeten worden in een nieuwe Erfgoedwet. Voor gemeenten wordt het dan lastiger om werken uit hun collecties te verkopen.

Bij discussies zoals die in Gouda en Rotterdam, over de verkoop van stukken uit de gemeentelijke collecties, bleek de ethische code van de musea zelf nauwelijks bescherming te bieden, omdat de gemeenten een eigen ruimere richtlijn hanteren.

Hoogtepunten uit het advies van de Raad voor Cultuur:

Veranderingen die de Raad voor Cultuur vandaag aanbeveelt aan minister Jet Bussemaker (OCW) voor de 442 in Nederland geregistreerde musea:

  1. Grote musea, vooral uit de Randstad, moeten topstukken uit hun museum of depot makkelijker uitlenen aan kleinere musea elders.
  2. Samenwerking tussen de musea is nu vrijblijvend, maar wordt vanaf 2017 verplicht.
  3. Op nationaal, regionaal en lokaal niveau wijst de minister kernmusea aan die partnermusea ondersteunen Op rijksniveau komen er acht ketens, ingedeeld naar specialisme.
  4. Die musea in de ‘keten’ gaan meer objecten aan elkaar uitlenen, samen aankopen, tentoonstellingen organiseren en samenwerken in onderzoek en educatie.
  5. Musea gaan samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bepalen welke objecten van zowel rijks- als lokale musea tot de Kerncollectie Nederland moeten behoren. Die moeten beter beschermd worden door een nieuwe Erfgoedwet. Een gemeente kan daardoor minder makkelijk delen van zijn collectie verkopen.
  6. In die Erfgoedwet staat ook wat de verantwoordelijkheid is van het Rijk en de lagere overheden, en wat er verwacht wordt van de musea.
  7. Het onderscheid tussen rijksmusea en musea die door gemeenten en provincies worden gesubsidieerd, vervalt daardoor vanaf 2017. Voor alle musea gaan dezelfde regels gelden.
  8. Rijk, provincie en gemeenten blijven wel verantwoordelijk voor de financiering van de eigen musea.
  9. Er wordt gestreefd naar het opzetten van gemeenschappelijke, regionale depots voor de musea.
  10. Alle musea van het Rijk moeten onder het ministerie van OCW gaan vallen. Dat betekent dat bijvoorbeeld het Ministerie van Buitenlandse Zaken het Tropeninstituut moet loslaten en het Ministerie van Defensie het nieuwe Nationaal Militair Museum in Soesterberg moet afstaan.
  11. Museumcollecties moeten beter toegankelijk worden voor het publiek, zowel digitaal als fysiek. Collecties kunnen ook buiten het museum worden getoond, bijvoorbeeld in publieke ruimten. De openingstijden van musea moeten ruimer worden.
  12. Musea moeten aan talentontwikkeling van kunstenaars gaan doen.
  13. Onderzoek moet in samenwerking met universiteiten worden verricht in museale academische werkplaatsen. Musea moeten geaccrediteerd worden om onderzoeksbudget bij NWO te kunnen aanvragen.
  14. De Nederlandse Museumvereniging krijgt een belangrijke rol bij het herinrichten van het museale stelsel.

Lees vanmiddag in NRC Handelsblad meer over het advies van de Raad voor Cultuur en het volledige interview met Daalmeijer. Abonnees kunnen het stuk ook lezen in de digitale editie.

    • Daan van Lent en Claudia Kammer