'Onbeschrijfbaar gruwelijk in Syrië'

Veel alawieten steunen het Syrische regime, maar Samar Yazbek zit bij de tegenpartij. Haar familie verstootte haar, het regime bedreigde haar.

(FILES)--An October 11, 2012 file photo shows Syrian Alawite journalist and writer, Samar Yazbek as she poses in Paris where she found refuge after she released a book "Feux croisés" (Crossfires) in support with the revolt against President Bashar al-Assad's regime. The Lebanese Cultural Forum in Paris awarded her its "Arab Creativity Award" 2012. AFP PHOTO ERIC FEFERBERG AFP

De Syrische schrijfster Samar Yazbek komt uit een prominente alawitische familie. „Een familie die het regime absoluut steunt en die mij nu beschouwt als een verrader die schande over hen heeft gebracht. Zozeer dat sommige leden van mijn familie op Facebook bekendmaakten dat ik in Jableh niet langer word beschouwd als een van hen, dat ze me publiekelijk hebben verstoten”, schrijft ze in haar kroniek van de eerste vier maanden van de Syrische opstand, A woman in the Crossfire. Jableh is de overwegend alawitische stad aan de Syrische kust waar ze opgroeide.

Het regime van Bashar al-Assad komt voort uit de alawitische minderheid, een shi’itische sekte in het voor zo’n 70 procent sunnitische Syrië. Dat zij als alawitische de kant van de oppositie heeft gekozen, wordt haar extra kwalijk genomen. Door haar familie en door het regime, dat heel ver ging in zijn inspanningen om haar te intimideren.

Samar Yazbek wil zich juist niet profileren als alawitische. „Ik ben Syrische, dat is mijn identiteit. Ik kom op voor de rechten van de mens, voor gerechtigheid, daarmee identificeer ik me en niet met een bepaalde religieuze minderheid”, zegt ze in een vraaggesprek in Den Haag. Ze woont nu in Parijs samen met haar dochter.

Maar ze weigert ook de alawieten te brandmerken als natuurlijke basis van het regime. Ze scharen zich uit angst rond Assad, zegt ze. „Ze zijn bang opnieuw te worden afgeslacht, zoals ook in het verleden is gebeurd. Het regime heeft er bij hen ingehamerd dat de revolutie niet in hun voordeel zou zijn.”

Yazbek (1970) liep op haar zestiende weg van huis, kwam terug, trouwde op haar 21ste, scheidde en ging met haar tweejarige dochter in Damascus wonen, waar ze als journalist aan het werk ging. Het is bepaald niet een gebruikelijk pad voor een vrouw in de Arabische wereld. Dat is zo, bevestigt ze. „Maar ik wilde als een vrije vrouw leven en een toekomst opbouwen als schrijver.”

Uit haar eigenzinnigheid is deels te verklaren dat ze zich twee jaar geleden aansloot bij de demonstraties tegen het „repressieve, dictatoriale regime” van Assad, zegt ze. „Maar ik geloofde er bovendien in dat het revolutie zou worden en toen die kwam wilde ik actief meedoen.”

Een vrouw in het kruisvuur van bedreigingen. In haar boek laat ze het zien: „Brieven van alawieten, die me beschuldigen van verraad. Doodsbedreigingen van aanhangers van het regime. Ik kreeg zelfs een bizarre brief met de tekst: ‘Geliefde, ongesluierde ongelovige, de Syrische revolutie wil geen alawitische geloofsafvallige zoals u in haar rangen [..] De haatmail regent op me neer van alle kanten.”

De autoriteiten gingen aanzienlijk verder dan haatmail en doodsbedreigingen. Ze moet meekomen naar een van de veiligheidsdiensten en krijgt een rondleiding door cellen met opgepakte activisten om haar tot inkeer te brengen. Uit haar boek: „Ze hingen met hun handen aan metalen klemmen en hun tenen raakten net de grond. Bloed liep over hun lichaam naar beneden: vers bloed, opgedroogd bloed, diepe wonden waren over hun hele lichaam gekerfd, als de verfstreken van een abstracte schilder.” In een andere cel kreeg ze een man te zien wiens rug met een mes was opengespleten. „En zo ging het cel na cel.”

Ze wil niet vertellen of haar familie ook is bedreigd of gestraft wegens haar desertie. Ook al hebben haar verwanten zich van haar afgekeerd, ze wil hen niet in gevaar brengen, zegt ze.

Niet de herhaalde intimidaties en doodsbedreigingen van het regime tegen haarzelf hebben haar ertoe gebracht Syrië uiteindelijk te verlaten maar de aankondigingen dat haar dochter iets zou overkomen. „Ik was bang voor mijn dochter. Niet voor mezelf. Ik ben sindsdien verscheidene keren teruggeweest naar het noorden. Aleppo. Idlib.”

Ze is niet optimistisch over de huidige situatie. „De wereld heeft Syrië geen hoop geboden. Politieke belangen van bepaalde landen zorgen ervoor dat het regime van Assad het langer volhoudt en wat er nu aan gruwelijks gebeurt is met geen pen te beschrijven.”

Van de zijde van het regime bedoelt ze. „Maar dat het regime zo lang overleeft heeft ook geleid tot problemen aan de kant van de oppositie. De gewelddadigheid van het regime roept gewelddadigheid op bij de tegenpartij. Er ontstaat sektarische verdeeldheid en religieus fanatisme. Als de wereld blijft weigeren steun te leveren, zullen de problemen alleen maar groter worden.”

De internationale gemeenschap moet Assad volgens haar aanklagen bij het Internationaal Strafhof en ervoor zorgen dat hulp veilig bij de bevolking komt. En de rebellen wapenhulp leveren. „Syrië wordt vernietigd als de wereld niet ingrijpt.”

    • Carolien Roelants