'Los van de schuld staat de Griekse begroting er beter voor dan de onze'

The national flag of Greece flies atop the Greek parliament building in Athens, Greece, on Monday, Oct. 8, 2012. Greece's need for bailouts and the German-led conditions attached to the emergency loans have made German Chancellor Angela Merkel, who will visit the country tomorrow, the face of austerity to Greeks. Photographer: Kostas Tsironis/Bloomberg Bloomberg

De aanleiding

Mocht in het voorjaar blijken dat er extra moet worden bezuinigd, dan ontluikt het echte conflict tussen VVD en PvdA. Want de PvdA wil bezuinigen én investeren en de VVD alleen bezuinigen. Dat zei politicoloog André Krouwel afgelopen vrijdag via de telefoon op Radio1. In de uitzending was VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra te gast. Investeren bij economische tegenspoed is toch verstandig, zo werd hem gevraagd. „Wij investeren ook nog steeds wel”, reageerde Zijlstra, maar hij benadrukte het belang van het wegwerken van schulden. „Als u even economisch de cijfers van Nederland bekijkt, dan staan we er helemaal niet zo goed voor. Als je de staatsschuld inclusief de rente even uit de begroting haalt, dan staat de begroting van Griekenland er beter voor dan die van Nederland.”

Dat is nogal een constatering, voegde Zijlstra er later zelf aan toe. Dat vond nrc.next-lezer Arjen Breedijk ook. Hij vroeg next.checkt om te bekijken of Zijlstra gelijk heeft.

Waar is het op gebaseerd?

In antwoord op deze vraag (waar is het op gebaseerd?) stuurt de woordvoerder van Zijlstra per e-mail de Europese Economische Vooruitzichten uit het voorjaar van 2012 toe. Deze blik op de toekomst wordt twee keer per jaar opgesteld door de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. De VVD-woordvoerder verwijst naar het primaire tekort van Nederland en Griekenland. Dat is het negatieve verschil tussen inkomsten en uitgaven zonder de rentelasten over de staatsschuld mee te rekenen.

En, klopt het?

Alhoewel Nederland nog steeds een ‘triple A-status’ bezit bij de kredietbeoordelaars zijn de nationale inkomsten al sinds 2009 te laag om de uitgaven te dekken. Ook in het theoretische geval dat Nederland geen rente, vorig jaar nog 9,7 miljard euro, zou hoeven te betalen over de staatsschuld.

Het primaire tekort in Nederland was volgens de voorjaarsraming die de VVD opstuurde 2,6 procent in 2011, zou voor 2012 uitkomen op 2,3 procent en in 2013 op 2,5 procent. In de meest recente Europese Economische Vooruitzichten, van afgelopen najaar, is het tekort voor 2011 bijgesteld naar 2,4 procent. Als gevolg van de bezuinigingen die het tweede kabinet Rutte doorvoert, werd de schatting voor 2012 naar beneden bijgesteld tot 1,7 procent en voor 2013 naar 0,8 procent.

Toch is dat nog altijd meer dan het primaire tekort van Griekenland. Dat land kampt met een torenhoge staatsschuld van meer dan 352 miljard euro. Maar de Grieken hebben de voorbije jaren wel flink in de uitgaven gesnoeid. In 2009 was het primaire tekort nog 10,5 procent, dit jaar komt het tekort waarschijnlijk uit op 0 en volgend jaar wordt voor het eerst in ruim tien jaar een overschot verwacht (van 1,5 procent).

Zijlstra lijkt dus gelijk te hebben. Het primaire tekort in Griekenland is in ieder geval kleiner dan in Nederland. Maar betekent dat ook dat de begroting van Griekenland er, los van de staatsschuld, beter voor staat dan die van Nederland? Nee, zegt het ministerie van Financiën, want je kan die twee simpelweg niet uit elkaar halen. Doordat Griekenland een onhoudbaar hoge staatsschuld heeft van meer dan 150 procent van het bruto binnenlands product (bbp) moet het wel van zijn primaire tekort afkomen. Anders loopt de schuld nog verder op, terwijl de rente daarover nu al onbetaalbaar is. Griekenland krijgt zijn zaakjes inmiddels redelijk op orde, maar door de erfenis uit het verleden is het land in een uitzichtloze positie beland. Niet voor niets bepleit het Internationaal Monetair Fonds een nieuwe schuldreductie voor de Grieken. Na particuliere beleggers zouden de eurolanden nu aan de beurt zijn om een deel van de Griekse schuld kwijt te schelden.

In Nederland komt de staatsschuld in 2013 waarschijnlijk uit op ‘slechts’ 69,3 procent van het bbp. Dat is meer dan de Europese norm van 60 procent van het bbp, maar de rentelasten zijn wel te dragen. Daarom streeft Nederland in de huidige economische crisis pas over enkele jaren naar begrotingsevenwicht. Lans Bovenberg, hoogleraar algemene economie aan de Universiteit van Tilburg (en actief CDA-lid), noemt het vergelijken van het primaire tekort in Griekenland en Nederland ,,onzinnig”. Ook hij is van mening dat je de gezondheid van een overheidsbegroting niet kan beoordelen zonder de hoogte van de staatsschuld daarbij te betrekken.

Conclusie

Volgens VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra staat de Griekse begroting er, los van de staatsschuld, beter voor dan de Nederlandse. Gekeken naar het primaire tekort heeft hij gelijk. Maar het beoordelen van een overheidsbegroting zonder de staatsschuld in ogenschouw te nemen is volgens het ministerie van Financiën en hoogleraar Bovenberg onmogelijk en onzinnig. De redactie van next.checkt denkt er hetzelfde over. Mocht Nederland een staatsschuld hebben die in de buurt van de Griekse zou komen, dan was het primaire tekort mogelijk allang omgebogen in een overschot om zo die overheidsschuld terug te dringen. De hoogte van de staatsschuld kan dus niet worden los gezien van de jaarlijkse begroting. Door dit wel zo voor te stellen, misleidt Zijlstra de luisteraar om zijn politieke punt te maken; namelijk dat extra bezuinigen zonder te investeren wellicht onontkoombaar is. De bewering ‘los van de staatsschuld staat de Griekse begroting er beter voor dan de Nederlandse’ beoordelen we dan ook als misleidend.

    • Wilmer Heck