Clinton komt tot haar laatste dag als minister overal mee weg

Minister Hillary Clinton neemt afscheid. Maar Amerika’s populairste politicus zal nog van zich laten horen. Misschien in 2016 als de VS een nieuwe president kiezen.

FILE - In this Aug. 6, 2012 file photo, U.S. Secretary of State Hillary Rodham Clinton, right, meets with former South Africa President Nelson Mandela, 94, at his home in Qunu, South Africa. There may be no living figure so revered as Mandela around the world as a symbol of sacrifice and reconciliation, his legacy forged in the fight against apartheid, the system of white minority rule that imprisoned him for 27 years. (AP Photo/Jacquelyn Martin, Pool-File) AP

Zelden vertrekt een Amerikaanse bewindspersoon met zo veel fanfare als Hillary Clinton deze week. Morgen maakt de minister van Buitenlandse Zaken plaats voor John Kerry. Gisteren gaf ze een interview op internet met bezoekers uit de hele wereld. Zondag zat ze naast president Barack Obama in een dubbelinterview met het CBS-programma 60 Minutes.

De aandacht die Clinton op zichzelf richt, voedt de speculaties dat ze zich kandidaat zal stellen voor het presidentschap van 2016. Clinton is nu met afstand de populairste Amerikaanse politicus. Ze deed bij 60 Minutes niet eens haar best de speculaties te ontkennen. „Je weet nooit wat er morgen gebeurt, of volgend jaar.” Clinton, die een bril droeg omdat ze nog last heeft van een val, zei een paar keer dat ze kerngezond was. De laatste weken zijn er twijfels of de 65-jarige Clinton fit genoeg is voor een presidentschap. Ze raakte overwerkt. Na haar val bleek zij een bloedprop in haar hoofd te hebben.

Ministers van Buitenlandse Zaken zijn in de VS vaker populair, maar de waardering voor Clinton is uitzonderlijk hoog. Temeer daar haar ministerschap het resultaat was van een bitter gevecht om de Democratische nominatie. Clinton, de voormalige first lady en toenmalig senator, verloor van een tegenkandidaat die haar afschilderde als een vertegenwoordiger van het Democratische establishment. Na de verkiezingen bood Obama haar de post van minister van Buitenlandse Zaken aan. Sinds die tijd ontstond een zakelijke werkverhouding, die nooit echt warm werd. Obama heeft haar nooit in het Witte Huis voor een etentje uitgenodigd.

Clinton had geaarzeld om het aanbod te aanvaarden. Uiteindelijk benutte zij het ministerschap voor een langdurig publiciteitsoffensief. Ze was geen minister die zich vastbeet in de bekende lastige dossiers van Amerika’s buitenlandse politiek. De meeste tijd, en aandacht, besteedde ze aan onderwerpen die haar als voormalige advocaat interesseren, zoals internetvrijheid en de rechten van homoseksuelen en vrouwen.

Ze brak me t de acht jaar dominante doctrine van George W. Bush, dat de Verenigde Staten de wereld kunnen verbeteren door actief in te grijpen. Clinton wilde een terughoudender rol van de grootste supermacht.

Hoe veel ze ook rondreisde en hoe hard ze ook werkte, een oplossing voor de belangrijkste buitenlandse problemen voor de Verenigde Staten is niet dichterbij gekomen. Obama stuurde haar de wereld in met de opdracht de verhoudingen met de islamitische wereld te verbeteren. Ze benoemde speciale gezanten om te werken aan de lastigste dossiers: Richard Holbrooke voor de spanning tussen Afghanistan en Pakistan, George Mitchell voor het Israëlisch-Palestijns conflict en Dennis Ross voor Irans nucleaire programma. Vroeger of later keerden deze gezanten terug, zonder dat ze vooruitgang hadden geboekt.

Tijdens Clintons ministerschap kwam de relatie met de Arabische wereld tijdens de opstanden van 2011 onder grote druk te staan. Amerika verloor bevriende leiders, en wordt op de Arabische straat gewantrouwd. Hoewel de VS hun greep op de gebeurtenissen kwijtraakten, zorgde Clinton ervoor dat het haar niet raakte. Ze hield zich meer bezig met Azië dan met het Midden-Oosten, overigens ook omdat de Arabische wereld in Obama’s regering een Chefsache is.

Clinton kreeg opmerkelijk weinig binnenlandse kritiek te verduren. „Ze komt dankzij haar reputatie overal mee weg”, zei Aaron David Miller, oud-topdiplomaat, onlangs.

In haar laatste weken moest ze zich verantwoorden voor een Congrescommissie voor de dood van vier Amerikanen in Benghazi, op 11 september 2012. De suggestie van Republikeinen in het Congres was dat zij probeerde te verdoezelen dat het om een terreurdaad ging. Clinton haalde vorige week woedend uit naar de commissie. „Er zijn vier Amerikanen dood! Wat maakt het uit hoe het ging?”

Hoewel haar dubbelinterview met Obama op CBS wat koeltjes oogde, is het ongebruikelijk dat een president een minister de eer van een gezamenlijk televisieoptreden verleent. Obama is de Clintons veel dank verschuldigd. Bill Clinton was een onvermoeibare campaigner en fondsenwerver tijdens de verkiezingen. Hillary was vier jaar loyaal. Obama heeft Clinton nu de eerste duw in de rug gegeven voor een nieuwe campagne. Voorlopig, zei Clinton, zal ze zich alleen wijden aan het schrijven van haar (tweede) memoires.

    • Guus Valk