Spagaat

In de laatste drie columns beschreef ik een democratie waarin steeds minder mensen meedoen, mensen met een baantje elkaar binnen partijen controleren en subsidies vernieuwing tegenhouden. Maar wat betekent dit praktisch voor partijen? De PvdA en GroenLinks lieten de effecten deze week zien.

PvdA’er Han Noten publiceerde een rapport over de ledendemocratie binnen de PvdA. Of beter gezegd: de afwezigheid van een ledendemocratie. De commissie constateert dat de partij veranderd is van partij van geschoolde arbeiders die de PvdA er in de avonduren bij deden naar een partij van betaalde academici voor wie de partij hun baan is of het verlengstuk van hun overheidsbaan. Wie gewoon lid is, kan niks op de agenda zetten, is afhankelijk van afgevaardigden die hij nauwelijks kent en heeft bijna geen stemrecht en moet net zin en tijd hebben om op zaterdagmiddag zaaltjesdemocratie te bedrijven: ‘Het PvdA-congres is zo geminimaliseerd tot een stemmachine met weinig ruimte voor daadwerkelijk debat.’

In de reacties op mijn columns wordt daarnaast betwist of subsidies een effect hebben op de politiek. Bij GroenLinks werd vorige week het verkiezingsdrama geanalyseerd. Waar niet over gesproken werd, is het effect van subsidieverlies door de verkiezingsnederlaag. GroenLinks ontvangt meer geld uit subsidies en afdrachten dan aan contributie van leden. Nu de partij zetels verliest, ontstaan snel tekorten. Veel mensen moeten eruit op het landelijk bureau. De reorganisatiekosten zijn voor de partij zo hoog dat de nieuwe partijtop waarschuwt dat deze kunnen leiden tot surseance van betaling voor de vereniging. Daarbij worden volgend jaar waarschijnlijk veel zetels verloren in de gemeenten, waardoor de subsidies en afdrachten nog heviger onder druk komen te staan. De subsidieregels, samen met een slechte planning, zouden dan kunnen leiden tot een financiële ondergang van GroenLinks.

Maar het rapport van GroenLinks laat vooral de spagaat zien van deze politieke partij. Nel van Dijk laat zien hoe klein de groep is die besluiten neemt en hoe groot het dedain van de partijtop jegens de eigen leden. Je zou je kunnen afvragen waarom er eigenlijk een verschil bestaat tussen leden en kiezers. Is het niet een oplossing om dit onderscheid te laten verdwijnen? Hoe doe je dat en wat betekent het? En is het überhaupt mogelijk?

In deze column onderzoekt Sywert van Lienden de achterkant van politiek Den Haag en probeert hij politieke structuren bloot te leggen. Op nrc.nl kun je hem helpen, met tips, cijfers en ervaringen.

    • Sywert van Lienden