Shell grotendeels vrijuit in zaak-Nigeria

Het Nederlands-Britse olieconcern Shell is niet aansprakelijk gesteld voor olielekkages in het zuiden van Nigeria. Dat heeft de rechtbank in Den Haag vanochtend bepaald. In een geval is Shell Nigeria wel veroordeeld tot het betalen van schadevergoeding aan een Nigeriaanse boer wegens nalatigheid bij het opruimen van een olielekkage.

Milieudefensie had Shell samen met vier Nigeriaanse boeren en vissers aangeklaagd voor schade die de Nigerianen hebben geleden als gevolg van de olielekkages. Het was de eerste keer dat Shell in Nederland is aangeklaagd voor vermeende misdaden van een buitenlandse dochteronderneming. De rechtbank paste daarbij het Nigeriaanse recht toe.

Volgens de rechter waren alle olielekkages het gevolg van sabotage en niet van gebrekkig onderhoud, zoals Milieudefensie zei. En op grond van het Nigeriaanse recht is een olieconcern niet aansprakelijk voor lekkages die door sabotage zijn ontstaan. De rechter oordeelde dat Shell in vier van de vijf zaken genoeg had gedaan om sabotage van ondergrondse pijpleidingen te voorkomen.

Shell moet wel schadevergoeding betalen voor twee lekkages bij het dorp Ikot Ada Udo omdat het bedrijf de zorgplicht heeft geschonden. Die zorgplicht houdt in dat een oliebedrijf onder bepaalde voorwaarden een sabotage had moeten voorkomen. In Ikot Ada Udo had Shell een olieput verlaten, die in 2006 gemakkelijk met een sleutel is opengedraaid. Pas vier jaar later, toen de rechtszaak al liep, heeft Shell dat lek gedicht. De hoogte van de vergoeding wordt later bepaald.

„We zijn verbijsterd”, zei Geert Ritsema van Milieudefensie vanochtend. „Er was helemaal geen bewijs van sabotage.” Milieudefensie gaat in hoger beroep. Het feit dat Shell in één geval wel schadevergoeding moet betalen, noemt hij een „overwinning”.

Shell is blij met het vonnis. „De rechter heeft ons op twee belangrijke punten in het gelijk gesteld”, zegt Allard Castelein, vice-president Milieuzaken van Shell. „Het was sabotage en de moedermaatschappij is niet verantwoordelijk.”

De zaak werd door activisten gezien als een doorbraak in het ter verantwoording roepen van multinationals. Maar de rechter heeft alle vorderingen tegen de moedermaatschappij afgewezen omdat die onder het Nigeriaanse recht niet verplicht is te voorkomen dat haar dochterondernemingen misdrijven begaan.

Shell is sinds 1958 actief in Nigeria. De Nigerdelta is in de tussenliggende vijftig jaar systematisch vervuild, schreef het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) in 2011 in een vernietigend rapport.

    • Toon Beemsterboer