Hoe geloofwaardig is de Cito-toets nu nog?

Gisteren werd bekend dat de Cito-toets – waar 165.000 scholieren dinsdag aan beginnen – is gestolen. De diefstal zwengelt een oude discussie aan. Wie moet de baas zijn over de toets: Cito of het ministerie?

Gaat de Cito-toets komende dinsdag gewoon van start?

Wel als het aan het Cito ligt. Het bedrijf uit Arnhem heeft vandaag aangifte gedaan van diefstal van de Eindtoets van dit jaar, maar ziet geen reden de test terug te halen van de scholen. Staatssecretaris Dekker (VVD, Onderwijs) is er echter niet gerust op, zei hij gisteravond. Hij wil dat het Cito hem vandaag vertelt hoe groot het lek is geweest en of de toets nog wel betrouwbaar is. Een woordvoerder van Cito laat vanochtend weten dat de Eindtoets „onze toets” is. „Wij hoeven daarover geen verantwoording af te leggen aan het ministerie.”

Gisteren werd via deze krant bekend dat de Cito-toets 2013 via de website Marktplaats te koop is aangeboden. Het gaat om de test van het niveau basis, de eindtoets voor scholieren die waarschijnlijk een schooladvies voor vmbo-theoretische leerweg, havo of vwo krijgen. Dat is 75 procent van de 165.000 leerlingen uit groep acht die dit jaar de toets gaan maken.

Het uitlekken van de toets werd aan deze krant gemeld door een gebruiker van Marktplaats. Uit de mailwisseling tussen hem en de verkoper blijkt dat dit geen gelegenheidsdief is. De verkoper meldde al een week voordat de Cito-toetsen waren verspreid in het bezit van de opgaven te kunnen komen. Hij was al langere tijd actief op Marktplaats. Het is onduidelijk met hoeveel mensen hij zaken heeft gedaan.

Marktplaats heeft gistermiddag alle advertenties van de site gehaald waarin gesproken wordt over ‘Cito 2013’. De beheerders van de website doen geen aangifte bij de politie; Cito heeft dat dus wel gedaan.

Als de toetsontwikkelaar bij het standpunt blijft dat de test kan doorgaan, zijn de problemen voor het bedrijf nog niet voorbij. Want staatssecretaris Dekker lijkt dit incident aan te willen grijpen om fundamentele wijzigingen door te voeren in de manier waarop er in het primair onderwijs wordt getoetst.

Dekkers partij stoort zich al langer aan het feit dat het ministerie van Onderwijs relatief weinig zeggenschap heeft over de eindtoets voor het basisonderwijs, zoals dat bij het eindexamen van het voortgezet onderwijs wel het geval is. Het Cito ontwikkelt ook de eindexamens, maar doet dat onder toezicht van het College voor Examens, een overheidsorgaan.

Daarnaast is de Cito-toets niet verplicht. Ongeveer 85 procent van de leerlingen uit groep acht maakt de test. Flink wat Montessori-, Dalton- en Jenaplanscholen zien er niets in.

Het vorige kabinet wilde de eindtoets verplichten én de controle erover strakker in handen nemen. Door de val van het kabinet is de benodigde wetswijziging er nog niet gekomen. Maar dit zei staatssecretaris Dekker gisteren: „Voor mij is dit een bevestiging dat er snel een centrale eindtoets in het onderwijs moet komen. Dit is niet de eerste keer dat er discussie is over de Cito-toets. Zo zijn er scholen die de Cito-toets helemaal niet gebruiken. Andere scholen laten hun zwakke leerlingen de toets niet maken om zo hun resultaten op te krikken. Ik wil dat de overheid daar meer regie over krijgt.”

Daarmee heropent Dekker een gevoelige politieke discussie. Sommige partijen in de Tweede Kamer vinden dat toetsen een te grote rol zijn gaan spelen in het basisonderwijs. Andere partijen, waaronder coalitiepartner PvdA, vinden dat scholen zelf mogen kiezen bij wie ze hun eindtoets afnemen. Dat zou in het geval van een centrale eindtoets niet gaan. In het regeerakkoord is hierover niets opgenomen.

Het zou goed kunnen dat het Cito de centrale eindtoets – áls hij er komt – mag maken. Maar de overheid kan ook besluiten tot aanbesteding over te gaan, om een eind te maken aan de monopoliepositie van het bedrijf. Als dat zo is, wordt de diefstal van de toets van dit jaar een heel kostbare aangelegenheid voor het Cito.

    • Bart Funnekotter