En wat doet een koning dan?

Willem-Alexander wil graag méér doen dan alleen lintjes doorknippen. Oppositiepartijen vinden dat de koning helemaal geen deel hoort uit te maken van de regering.

NOVUM106:KONINGIN BEATRIX TREED AF:DEN HAAG;28JAN2013-***ARCHIEFFOTO 18-09-2012***. Vanavond heeft koningin Beatrix bekend gemaakt dat ze afstand van de troon doet, Het zal op 30 april gebeuren. Foto: laatste prinsjesdag 2012 Koningin Beatrix, Pr Willem Alexander en Pr MaximaNovum/jh/str.jim hoogendorp Novum JIM HOOGENDORP

Amsterdam. Eén opvallend besluit heeft toekomstig koning Willem-Alexander al genomen. Koninginnedag wordt niet alleen Koningsdag, de nationale feestdag krijgt ook een nieuwe plek op de kalender en verschuift van 30 naar 27 april, zijn eigen verjaardag.

Hoewel hier het ‘geheim van Wassenaar’ geldt, mag worden aangenomen dat Willem-Alexander grotendeels zelf tot deze breuk met een traditie heeft besloten. In overleg waarschijnlijk met zijn echtgenote, aanstaand koningin Máxima, die deze dag voortaan vrij moet houden van andere plichtplegingen.

De keuze voor zijn eigen geboortedag als nationale feestdag is tevens een van de laatste beslissingen die Willem-Alexander zelfstandig of grotendeels zelfstandig heeft kunnen nemen. Dat hij wordt beëdigd en ingehuldigd in Amsterdam is gisteren voor hem besloten door de ministerraad. Die had trouwens ook geen keuze: de Grondwet schrijft voor dat deze plechtigheden in de hoofdstad dienen plaats te hebben.

Willem-Alexander is de eerste mannelijke vorst van Nederland sinds 1890. De laatste mannelijke koning van Nederland, Willem III, de grootvader van de grootmoeder van Willem-Alexander, die trouwens een zoon had met de naam Alexander.

En wat doet een koning dan? Hij mag de Koninklijke Besluiten van de regering ondertekenen. Wat hij er verder van vindt, doet er niet zo toe. En als het aan een deel van de Tweede Kamer ligt, hoeft hij zijn pen ook niet meer open te schroeven voorzover het deze handeling betreft. De grootste oppositiepartijen, PVV en SP, menen dat de koning helemaal geen deel hoort uit te maken van de regering en bij dit thema krijgt Geert Wilders een hand van D66-leider Alexander Pechtold, wiens partij het hiermee volledig eens is. In de Tweede Kamer zei hij eind vorig jaar een groeiend draagvlak „voor een volledig ceremonieel koningschap” te zien. Ook de Partij voor de Dieren ziet geen taak meer voor de koning bij politieke besluitvorming.

GroenLinks gaat nog een stap verder: ztij is voorstander van een republiek. Ook de SP vindt dat het staatshoofd eigenlijk zou moeten worden gekozen, maar legt zich er bij neer dat veel Nederlanders grote waarde hechten aan het Koninklijk Huis.

Als het gaat om de positie van het staatshoofd als voorzitter van de Raad van State krijgen deze oppositiepartijen ook nog steun van regeringsfractie PvdA. Al deze partijen menen dat Willem-Alexander deze functie hoort kwijt te raken. Al sinds zijn achttiende jaar heeft hij het recht om zittingen van dit hoogste adviesorgaan van de regering bij te wonen, een privilege waar hij zelden gebruik van maakt. Bijzonder is dat laatste niet: koningin Beatrix hanteerde de voorzittershamer hooguit een enkele maal, de feitelijke leiding berust bij de ‘tweede man’, die, het klinkt bijna provocerend, de titel van vice-president draagt.

Willem-Alexander, die 46 jaar zal zijn als hij koning wordt, heeft in het verleden de wens uitgesproken om meer dan een ceremonieel koningschap te vervullen. Hij noch zijn echtgenote ziet het doorknippen van linten als hun grootste levensvervulling. Maar ze zijn zich ook bewust van de beperkingen die het koningschap hun oplegt.

Willem-Alexander kondigde gisteren aan dat hij zich eind van dit jaar zal terugtrekken uit het Internationaal Olympisch Comité. Ook zijn functies op het gebied van waterbeheer en sanitatie zal hij opgeven. Zijn publiekelijk geuite opvattingen daarover zouden in strijd kunnen zijn met het kabinetsbeleid – en dat mag niet.

In een koninkrijk dat wellicht wat zal krimpen – de grootste partij op Curaçao is voorstander van volledige zelfstandigheid voor dit eiland – zal de functie van koning Willem-Alexander vooral symbolisch zijn, de samenbindende factor voor de (meeste) Nederlanders. Een koning die troost en vermaak kan bieden. En die af en toe natuurlijk wel een handje kan helpen als op staatsbezoeken ook de economische belangen van Nederland moeten worden gediend. Zijn moeder heeft laten zien hoe dat allemaal moet.