Een foto bestaat niet zonder context

Tik hun naam in bij Google Afbeeldingen en je hebt de catalogus voor hun expositie in Foam. Het gaat fotografenduo WassinkLundgren vooral om het concept.

Het is waarschijnlijk een van de kleinste oeuvrecatalogusjes ooit gemaakt. Geen groot en glossy boek zoals je zou verwachten van een fotografenduo dat zijn eerste overzichtstentoonstelling heeft, maar een handzaam gidsje van slechts twaalf centimeter hoog. Het heet HITS en bestaat louter uit screenshots van Google Images.

Het boekje is de letterlijke weergave van wat er gebeurt als je WassinkLundgren in de Google-zoekbalk intikt: een overzicht van alle werken die Thijs Groot Wassink en Ruben Lundgren hebben gemaakt sinds het begin van hun samenwerking na hun afstuderen aan de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten (HKU) in 2005. Het merendeel is nu te zien in het Amsterdamse fotografiemuseum Foam.

„Het idee heeft in dit geval tot de vorm geleid”, zegt Ruben Lundgren (1983). „Vanwege de lage resolutie van de screenshots konden we het boekje niet groter maken. Maar al onze projecten staan erin, dus het is een echte oeuvrecatalogus. En het voordeel is dat we nu meer boekjes konden drukken voor hetzelfde geld.”

Je zou hun werk ‘conceptuele documentairefotografie’ kunnen noemen. De projecten van WassinkLundgren beginnen altijd met een ingeving. Vervolgens gaan ze de straat op om dat idee uit te voeren. En gaandeweg ontstaat er een serie die weliswaar ‘bedacht’ is, maar die tegelijkertijd iets zegt over het alledaagse leven in een wereldstad als Peking of Londen, de huidige woonplaatsen van Lundgren en Groot Wassink. Voor Don’t Smile Now… Save it for Later! (2008) maakten ze met behulp van een pasfotohokje en een spiegel foto’s van Britse stations en supermarkten. En voor de serie Tokyo Tokyo (2010) trokken ze samen door de straten van Tokio, en maakten ze gelijktijdig foto’s van precies hetzelfde onderwerp – een hedendaagse variant op de oude stereofotografie.

Tot hele esthetische foto’s leidt dat niet. Fototechnisch gezien zou je kunnen zeggen dat een groot deel van Tokyo Tokyo mislukt is, omdat het onderwerp net buiten beeld geschoten is of omdat een van beide opnames onscherp is. Een van de pasfotohokjesfoto’s is zelfs helemaal blanco uit de machine gekomen, maar hangt wel netjes ingelijst aan de muur. Om mooie foto’s is het WassinkLundgren nooit te doen geweest. „Wij werken niet zo in ‘leuke foto’s”, zegt Thijs Groot Wassink (1981). „Het komt vrij zelden voor dat wij één geweldige foto hebben die we de wereld in sturen. Bij ons werk draait het ook altijd om de context. Als wij een opdracht voor bijvoorbeeld het Volkskrant magazine doen, dan kijken we ook: waar staat het naast? Wie van de twee de foto dan uiteindelijk gaat maken, is niet zo interessant. We kunnen allebei een redelijke foto maken.”

Ook de wijze waarop WassinkLundgren hun foto’s tentoonstellen is op zijn zachtst gezegd onconventioneel. De beelden uit hun bekendste fotoboek, Empty Bottles (2007), zijn niet opnieuw afgedrukt, maar, heel praktisch, met boek en al opgehangen, elke pagina in zijn eigen lijst. Lundgren: „Met als voordeel dat de teksten uit het boek er ook meteen bij staan. Wij zijn zo bezig met de context dat het raar zou zijn om die foto’s dan weer uit het boek te halen. Bovendien was de drukkwaliteit van het boek zo hoog dat we de pagina’s net zo goed konden inlijsten.”

Voor hun fotoboek Is Still Searching (2006), inmiddels een collector’s item, deed WassinkLundgren de beeldredactie achteraf, door bij ieder exemplaar weer andere pagina’s uit te scheuren. In Foam heeft het fotografenduo iets vergelijkbaars gedaan, door enkele prints van de muur te rukken. Groot Wassink: „We hebben de beelden eruit gehaald die we achteraf toch een beetje gênant vonden.” Lundgren: „Het zijn foto’s van de tijd die we in Shanghai doorbrachten, van onze vrienden daar. Als je in het buitenland fotografeert, kun je helemaal in de roes zijn van zo’n stad. Je wilt niks weggooien. Maar eenmaal terug in Nederland heb je meer afstand, dan is de roes over en kun je objectiever een selectie maken. Daar gaat dit werk over.”

Groot Wassink: „Er zijn van die ongeschreven regels over hoe je werk moet tentoonstellen. Dat kun je ook bevragen, het hoeft niet altijd op die manier. En doordat wij met z’n tweeën werken, stellen we ons misschien ook wel meer vragen. Als duo voel je je minder snel geïntimideerd door de buitenwereld. Je durft meer.”

Het nieuwste werk van WassinkLundgren, Please Take One, kun je bijna geen fotoserie meer noemen. Het bestaat uit een stapel posters die als een sculptuur middenin de museumzaal is gezet. Op iedere poster staat de tekst ‘please take one’. De zijkant van de stapel is bedrukt met beelden die je op internet van WassinkLundgren kunt vinden. „Een soort overzichtstentoonstelling die is samengesteld door Google”, aldus de kunstenaars. Dat er af en toe een beeld tussendoor sluipt dat niet van hen is, deert hun niet. Lundgren: „Fotografen, of kunstenaars, presenteren hun werk soms alsof het helemaal op zichzelf staat. Maar zo leeft je werk niet en zo leef je zelf ook niet.”

WassinkLundgren: One Group Show. T/m 17 maart in Foam, Amsterdam. Vandaag houdt het duo een talkshow in Foam om 19.15, zie foam.org

    • Sandra Smallenburg