Citotoets 2013 was te koop via Marktplaats

De Citotoets 2013 was te koop via Marktplaats. En volgende week al is het ‘Citoweek’ op de basisscholen. Bij het ministerie en bij de maker van de toets sloeg de stress gisteren toe.

Alsof ze nog niet zenuwachtig genoeg waren. Er is onzekerheid ontstaan voor de 165.000 leerlingen die aanstaande dinsdag aan hun Citotoets* moeten beginnen. Het is niet duidelijk of de toets doorgaat nu gisteren via NRC Handelsblad bekend werd dat opgaven van de Eindtoets 2013 zijn uitgelekt en te koop zijn aangeboden via Marktplaats.

Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) wil vandaag van toetsontwikkelaar Cito horen hoe groot het lek is en of de test nog wel betrouwbaar is. Zo niet, dan moeten er misschien andere opgaven komen. Het Cito was gisteren niet van plan de toets terug te halen.

Hoe kwamen de opgaven in handen van NRC? Deze week nam een gebruiker van Marktplaats contact op met de krant. Hij was vorig jaar voor een familielid op zoek geweest naar oefenopgaven voor de Citotoets. Onlangs werd hij benaderd door de verkoper met wie hij toen zaken had gedaan. De vraag was of hij geïnteresseerd was in de opgaven van de Citotoets van dit jaar. De vragen voor alle drie de dagen van de toets waren te koop, voor 450 euro. De antwoorden zaten er niet bij, mailde de verkoper.

Om er zeker van te zijn dat hij niet te maken had met een oplichter, vroeg de man om enkele opgaven als bewijs. Die kreeg hij en hij stuurde ze door naar NRC. De krant legde de opgaven gisteren voor aan toetsontwikkelaar Cito en die bevestigde: ja, ze komen uit de Eindtoets van dit jaar. De vragen zijn afkomstig uit het opgavenboekje van dag 1. Het betreft de test van het niveau basis, de eindtoets voor scholieren die waarschijnlijk een schooladvies voor vmbo-theoretische leerweg, havo of vwo krijgen. Dat is 75 procent van de leerlingen uit groep acht die dit jaar de Citotoets gaan maken. De overige deelnemers maken een toets op een lager niveau. Het is dit jaar voor het eerst dat het Cito testen op twee niveaus aanbiedt.

In het omslag van de te koop aangeboden toets zijn nietjes te zien. De verkoper lijkt dus de beschikking te hebben over een fysiek exemplaar van de test. Een woordvoerder van het Cito kan nog niet zeggen waar het lek zit. „Dat kan op een school zijn, maar bijvoorbeeld ook op de drukkerij. Wij houden sites als Marktplaats in de aanloop naar de toetsweek goed in de gaten om te zien of er geen testen te koop worden aangeboden. Dat gebeurt wel eens, maar tot op heden ging het altijd om oplichters. Dit is de eerste keer dat de echte Citotoets op deze manier wordt aangeboden.”

De woordvoerder benadrukt dat leerlingen er niets aan hebben om vals te spelen met de Cito-toets. „Een gunstiger uitslag door voorkennis zou voor een verkeerde plaatsing kunnen zorgen en over het algemeen wordt een kind daar niet gelukkig van.”

Marktplaats heeft gistermiddag alle advertenties van de site gehaald waarin gesproken wordt over ‘Cito 2013’. En het Cito gaat vandaag aangifte doen van diefstal. Als de toetsontwikkelaar concludeert dat de test kan doorgaan, zijn de problemen voor het bedrijf echter nog niet voorbij. Want staatssecretaris Dekker lijkt dit incident aan te willen grijpen om fundamentele wijzigingen door te voeren in de manier waarop er in het primair onderwijs wordt getoetst.

Dekkers VVD stoort zich al langer aan het feit dat het ministerie van Onderwijs weinig zeggenschap heeft over de eindtoets voor het basisonderwijs, zoals dat bij het eindexamen van het voortgezet onderwijs wel het geval is. Daarnaast is de Citotoets niet verplicht. Ongeveer 85 procent van de leerlingen uit groep acht maakt de test. Flink wat Montessori-, Dalton- en Jenaplanscholen zien er niets in.

Het vorige kabinet wilde de eindtoets verplichten én de controle erover strakker in handen nemen. Door de val van het kabinet is de benodigde wetswijziging er nog niet gekomen. Maar dit zei staatssecretaris Dekker gisteren: „Voor mij is dit een bevestiging dat er snel een centrale eindtoets in het onderwijs moet komen. Dit is niet de eerste keer dat er discussie is over de Cito-toets. Zo zijn er scholen die de Cito-toets helemaal niet gebruiken. Andere scholen laten hun zwakke leerlingen de toets niet maken om zo hun resultaten op te krikken. Ik wil dat de overheid daar meer regie over krijgt.”

Het zou goed kunnen dat het Cito die centrale toets – als hij er ook daadwerkelijk komt – mag maken. Maar de overheid kan ook tot aanbesteding overgaan. Als dat zo is, wordt de diefstal van de toets van dit jaar een heel kostbare aangelegenheid voor het Cito.