Voedsel trilt hier uit de schappen

Boze Groningers praatten gisteren met minister Kamp over aardbevingen door gaswinning. Maar het gas brengt de staat veel geld op. Dus gaat de winning door.

Nederland, Loppersum, 28-01-'13; Informatiebijeenkomst voor bezorgde inwoners van Loppersum en omgeving nav de aardbevingen door de gasboringen van de NAM. Foto: Kees van de Veen Kees van de Veen

eenum. Scheuren in muren en draagbalken. Betonnen mestkelders die lek raken. Supermarkten waar de boodschappen uit de schappen trillen. Voor de naar schatting 40.000 Groningers die bovenop de gasbel bij Slochteren wonen, is dat geen nieuws. Het KNMI telde tot nu toe 854 aardschokken als gevolg van gaswinning. Zo’n vijf per jaar hadden een kracht van 2 tot 3,5 op de schaal van Richter.

Maar er komen meer en zwaardere aardbevingen, blijkt uit onderzoek door het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), het KNMI en de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Ze kunnen een kracht hebben van 4 of meer op de schaal van Richter. Dat hangt samen met de hoeveelheid gas die uit de grond wordt gehaald. Sinds 2000 heeft de NAM de gasproductie uit dit ‘Groningenveld’ verdubbeld, van 20 tot 30 miljard kuub per jaar naar 45 tot 50 miljard kuub.

Dat gebeurde zonder dat de bevolking dat wist. Ook de Groninger Bodem Beweging, die gedupeerden van aardbevingen bijstaat, wist het niet. „Een erkenning van wat we vermoedden, maar een volkomen verrassing”, zegt burgemeester Albert Rodenboog (CDA) van Loppersum.

Volgens de rapporten is er een kans van één op veertien dat zich de komende twaalf maanden in de directe omgeving van de gasbel van Slochteren een aardbeving voordoet met een kracht tussen 4 en 5 op de schaal van Richter. Ter vergelijking: de kans dat in het westen van Nederland een dijk doorbreekt, mag volgens de wet niet groter zijn dan één op tienduizend. Toegegeven, de gevolgen van zo’n dijkdoorbraak zijn vermoedelijk vele malen groter dan zo’n aardbeving. Maar toch: een aardbeving van 5 op de schaal van Richter moet volgens het Staatstoezicht op de Mijnen worden beschouwd als een „hoog risico”. Want wat zijn de gevolgen? „De meeste mensen zijn geschrokken en proberen naar buiten te rennen. Velen hebben moeite om zich staande te houden, met name op hoger gelegen verdiepingen.” Meubilair valt om en voorwerpen vallen van schappen. „Water spoelt over uit vaten, tanks en zwembaden.” En veel gebouwen lijden schade, „met name in de hoger gelegen delen”.

Over de relatie tussen de gaswinning en de aardbeving is geen discussie mogelijk. Hoe meer gaswinning, hoe meer aardbevingen, hoe groter de kans op zwaardere aardbevingen. De zwaarste was op 16 augustus vorig jaar bij Huizinge, gemeente Loppersum: die had een kracht van 3,6 op de schaal van Richter, en werd tot achthonderd kilometer in de omtrek geregistreerd. Er kwamen meer dan 2.500 schademeldingen binnen bij de exploitant van het gasveld, de NAM.

Het omgekeerde is volgens de onderzoekers ook waar. Schroef de productie van gas terug en de kans op aardbevingen daalt. Dat is dan ook het advies van inspecteur-generaal der Mijnen Jan de Jong. In een brief aan verantwoordelijk minister Kamp (Economische Zaken, VVD) beveelt de Jong aan de gasproductie „zo snel mogelijk en zoveel als mogelijk en realistisch is” te reduceren. Immers: „Alleen door de gasproductie heel drastisch te reduceren of zelfs te stoppen is te verwachten dat er na enkele jaren vrijwel geen voelbare aardbevingen zullen optreden in het Groningen veld.”

Maar ja. De gasbel in Groningen is negenhonderd vierkante kilometer groot en een van de grootste gasvelden ter wereld. Er zit 2.800 miljard kubieke meter gas in de bodem, en sinds 1959 is daarvan 60 procent gewonnen. De staat verdiende vorig jaar 11,5 miljard euro aan de gaswinning.

Vandaar dat minister Kamp zegt dat tegenover het lokale veiligheidsbelang de economische belangen staan. Bij 20 procent minder gaswinning komt er 2,2 miljard euro minder per jaar in de schatkist. En nagenoeg alle Nederlanders gebruiken het gas om hun huis te verwarmen en te koken – daarvoor is het onbewerkte gas uit Noorwegen of Rusland geen alternatief.

Mede op aandringen van de Tweede Kamer laat de bewindsman nu uitzoeken hoeveel zwaarder de aardschokken precies worden en in hoeverre er andere technieken bruikbaar zijn. Pas als dat onderzoek af is, op zijn laatst op 1 december, hakt hij een knoop door.

    • Arjen Schreuder
    • Wubby Luyendijk