Tijd voor de nieuwe generatie

Met respect, dankbaarheid en warmte is in binnen- en buitenland gereageerd op de aankondiging van koningin Beatrix dat zij op 30 april afstand zal doen van de troon. Oud-premier Kok noemde haar korte toespraak „ontroerend mooi en sober”, met aan het einde „een kippenvelmoment”. „Je beseft dan wel dat er een einde komt aan een tijdperk.” De Duitse bondskanselier Merkel prees haar verdiensten voor het tot stand brengen van verzoening tussen het Duitse en Nederlandse volk.

Om zeven uur, maandagavond 28 januari, maakte koningin Beatrix haar aftreden bekend. Ruim zeven miljoen mensen zagen de kort tevoren aangekondigde tv-uitzending. Beatrix wees erop dat ze deze week 75 wordt en dat het koninkrijk Nederland eind dit jaar 200 jaar bestaat. Die „twee bijzondere gebeurtenissen” samen maakten dit jaar voor haar geschikt om af te treden. Het ambt valt haar niet te zwaar, maar het is tijd voor „een nieuwe generatie”.

De ministerraad kwam vanmorgen in een extra vergadering bijeen om de troonswisseling te bespreken. Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) zal deze voorbereiden.

Willem-Alexander gaat ‘koning Willem-Alexander’ heten, niet Willem IV. In 1997 zei hij nog in een vraaggesprek dat het „in de lijn der verwachting” zou liggen dat hij zich ‘Willem’ zou gaan noemen. De koning blijft voorlopig wonen in villa de Eikenhorst in Wassenaar, en zal op termijn verhuizen naar Huis ten Bosch in Den Haag. Beatrix, dan weer prinses, zal terugkeren naar kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche, waar zij ook de eerste jaren van haar huwelijk doorbracht.

Koninginnedag heet voortaan Koningsdag en wordt vanaf 2014 gehouden op 27 april, de verjaardag van Willem-Alexander. De eerste Koningsdag wordt op 26 april gevierd, omdat 27 april volgend jaar op een zondag valt. De koning bezoekt dan Amstelveen en De Rijp, de plaatsen die Beatrix dit jaar zou bezoeken.

Dit jaar zal 30 april in het teken staan van de abdicatie en de inhuldiging. Deze zullen plaatsvinden in Amsterdam, net als in 1948 (abdicatie Wilhelmina) en 1980 (Juliana). Premier Rutte: „Laat ons daar in heel het koninkrijk een onvergetelijk feest van maken, uiteraard op de sobere wijze die past bij deze tijd.”

Prinses Amalia wordt kroonprinses en krijgt de titel prinses van Oranje. Prinses Máxima krijgt de titel van koningin, met dezelfde rechten en bevoegdheden als prins Claus. Haar familie zal de inhuldiging niet bijwonen, heeft Máxima aan premier Rutte laten weten. Haar vader Jorge Zorreguieta was eerder niet welkom bij haar bruiloft wegens zijn rol in de Argentijnse dictatuur.

Koningin Beatrix stopt op het hoogtepunt van haar populariteit. Zij is bijna net zo geliefd als Máxima, al jaren het populairste lid van het Koninklijk Huis. Premier Rutte noemde Beatrix gisteren een „icoon van Nederland”. D66-leider Pechtold sprak van een „hardwerkend en professioneel staatshoofd”, dat op een „waardige manier” is omgegaan met „recente veranderingen” – op initiatief van D66 verloor de koningin vorig jaar haar rol bij kabinetsformaties. PVV-leider Geert Wilders, die herhaaldelijk Beatrix’ kersttoespraken kritiseerde, dankte de vorstin voor 33 jaar „trouwe dienst aan het Nederlandse volk”.