Morele steun voor homo's in nood

Amerika wil homo’s in Irak helpen, die gevaar lopen te worden vermoord. Veel kunnen de VS niet veranderen.

A group of gay Iraqis, who feared being identified and said they faced daily harassment, in Baghdad, on March 11, 2012. Recent killings and intimidation of gay or young people dressed in punk fashions has sent fear rippling across socially liberal niches of Baghdad. (Adam Ferguson/The New York Times) *** Local Caption *** 14231164 ADAM FERGUSON/Hollandse Hoogte

Niet alleen in Jemen, maar in het hele Midden-Oosten bevinden homoseksuelen zich in een moeilijke situatie. In de meeste Midden-Oosterse landen is homoseksuele activiteit bij wet verboden.

In Jemen – en in andere landen – staat er de doodstraf op, al wordt deze voorzover bekend niet toegepast: autoriteiten laten zich graag afkopen. In Irak daarentegen is homoseksualiteit formeel niet verboden, maar zijn sinds de Amerikaanse afzetting van Saddam Hussein in 2003 honderden homo’s vermoord. De autoriteiten laten de daders ongemoeid, of maken zelf in hun vrije tijd deel uit van doodseskaders.

„Onder Saddam Hussein werd alles gecontroleerd. Het slechte nieuws is dat afschaffing van die controle de onbedoelde consequentie oplevert van acties uit de maatschappij” tegen homoseksuelen, erkent Patricia Davis, directeur van het bureau voor democratie en mensenrechten van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Davis was vorige week in Nederland voor een discussie over rechten van homoseksuelen in de Europese Unie. „Maar de discussie ging er met name ook over hoe we de bijna 70 landen moeten aanpakken die homoseksuele daden criminaliseren. En hoe we in de ergste gevallen ervoor kunnen zorgen dat doodvonnissen niet worden uitgevoerd”, zegt ze in een vraaggesprek in Den Haag.

„De betrokken regeringen brengen daar tegenin dat we hun westerse waarden proberen op te leggen”, zegt ze. In Britse ex-koloniën stammen wetten die homoseksuele daden verbieden uit de koloniale tijd. ,,De Britten hebben ze destijds opgelegd. Dus het is wel heel ironisch als die landen roepen dat het westers kolonialisme is als we ertegenin gaan.”

President Obama gaf in december 2011 de Amerikaanse vertegenwoordigingen in het buitenland opdracht op te komen voor de rechten van homoseksuelen. In het algemeen is er volgens Davis nu van de zijde van Amerikaanse ambassades „enorme morele steun” voor homo’s die in het nauw zitten in landen die hun rechten niet respecteren.

Hebben de VS sinds de richtlijn van president Obama inderdaad iets van de grond gekregen in het Midden-Oosten?

„We ondersteunen het documenteren van geweld tegen homo’s. En we zijn heel actief geweest in Irak toen daar vorig jaar een gewelddadige campagne aan de gang was tegen Emo’s en homoseksuelen. Een groot deel daarvan was niet het werk van autoriteiten, maar onze grote zorg was dat de regering de slachtoffers niet beschermde.”

Emo’s zijn aanhangers van een punk-subcultuur. De naam is afgeleid van het woord emotioneel. Mannen en vrouwen die voor Emo of homo werden aangezien, werden in de eerste maanden van 2012 in een golf van aanvallen gefolterd, van gebouwen afgeduwd of in stukken gesneden. Daarbij vielen waarschijnlijk tegen de honderd doden. De moorden begonnen voorzover bekend na een oproep van een politiecommissaris tot herstel van fatsoen.

Is de Iraakse regering wel bereid om te praten over rechten voor homoseksuelen?

„Ja. Het is natuurlijk een soeverein land, en ze wijzen erop dat ze hun eigen wetten hebben en hun eigen zienswijze. Ze erkennen openlijk dat homoseksuelen geen geaccepteerd deel van de maatschappij vormen.”

Waarom kondigen buitenlandse regeringen geen sancties af?

„Dat is een complexe zaak. Ik weet dat er berichten de ronde deden dat de VS de buitenlandse hulp aan voorwaarden zouden gaan verbinden. En ook al waren deze berichten onjuist, toch kwamen er reacties. De Oegandese regering beschuldigde organisaties voor homoseksuelen ervan dat zij ervoor hadden gezorgd dat de hulp werd beknot en brandmerkte hen als marionetten. Het is erg belangrijk dat we eerst luisteren naar lokale organisaties. En wat zij ons vertellen is dat sancties niet echt nuttig zijn.”

Iraakse mensenrechtenorganisaties en andere Iraakse niet-gouvernementele organisaties durven hun vingers niet te branden aan deze kwestie, zegt Paul Jansen, die bij de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie HIVOS programmamedewerker LGBT (lesbian-gay-bisexual-transgender) is. HIVOS probeert in Irak allereerst ondergrondse informele structuren tot een uitwisseling van informatie te stimuleren en de situatie in kaart te brengen, zegt hij. De VS geven wel visa aan homo’s in nood, maar dat wekt verwachtingen en verandert niets aan de situatie.

Wat buitenlandse regeringen kunnen doen, is de situatie van dichtbij in de gaten houden. „En bij geweld veroordelen, heel voorzichtig.”

    • Carolien Roelants