Jonge stad, in het hart geraakt

Santa Maria is het nieuwe gezicht van Brazilië, met zijn opkomende jeugd. Bij de brand kwamen 230 ‘toekomstige leiders’ om.

Partial view at the entrance to the Kiss nightclub where a blaze on the eve killed more than 230 people, on January 28, 2012 in Santa Maria, southern Brazil. Brazilian police arrested four suspects --two of the Kiss club's owners, along with a pair of musicians who starred in the ill-fated pyrotechnic show, in the wake of the nightclub fire that forced sports officials to defend preparations for the World Cup and Olympics. AFP PHOTO / JEFFERSON BERNARDES AFP

„Volgende week zou ze 21 worden. Ze werd gevonden bij de wc’s”. Lauren Londero (17) knippert haar tranen weg en staart voor zich uit naar een houten kist. Daarop staat een foto van een jong meisje dat lachend de camera in kijkt. Tientallen mensen schuifelen voorbij, sommigen huilen zachtjes. Lauren verloor dit weekeinde vier vrienden. Het meisje naast haar negen.

Zaterdagnacht stierven 230 jonge mensen bij een brand in de nachtclub Kiss in Santa Maria, een universiteitsstad in het zuiden van Brazilië, en het dodental kan nog stijgen. Tientallen gewonden verkeren in levensgevaar. Isolatiemateriaal op het plafond vatte vlam nadat een lid van een band een fakkel had aangestoken. Er was maar één nooduitgang. Jongeren moesten zich naar buiten vechten. Veel slachtoffers stikten in de giftige rook.

De meeste slachtoffers waren studenten. Toen president Dilma Rousseff zondag Santa Maria bezocht, zei zij in gesprek met nabestaanden: „Deze jongeren hadden onze toekomstige burgemeesters en presidenten kunnen zijn.”

Nu alle doden zijn begraven – in Brazilië gebeurt dat binnen 24 uur – komen de emoties los in Santa Maria. Op een plein nabij de nachtclub liepen gisteravond 35.000 mensen in witte kleren mee in een herdenkingstocht. Er werd geklapt en gezongen. „We verkeren al twee dagen in shock”, zegt een jongen. „Iedereen kent wel iemand die nu dood is. Ik heb vanmiddag pas gehuild”.

Gisteren werden vier mensen gearresteerd: twee eigenaren van de club en de zanger en een technicus van de band die speelde toen de brand uitbrak. Velen wijzen naar het omslachtige vergunningstelsel en een gebrek aan toezicht.

Zo treft het oude probleem van bureaucratie het nieuwe Brazilië. Want Santa Maria is het schoolvoorbeeld van een Braziliaanse stad in bloei: met acht universiteiten trekt de stad van 260.000 inwoners elk jaar meer jongeren vanuit het hele land. De Federale Universiteit van Santa Maria (UFSM), waar ruim honderd van de overleden feestgangers studeerden, groeide de laatste vijf jaar met meer dan 80 procent. Met 28.000 studenten is ze nu een van de grootste openbare universiteiten van Brazilië.

Die toeloop van getalenteerde jongeren stimuleert de economische ontwikkeling. Veel studenten blijven ook na de afronding van hun studie in de stad. „Wij leveren een belangrijke bijdrage aan de regionale economie hier”, zegt Dalvan José Reinert, vicerector van de UFSM. „Santa Maria is grotendeels een diensteneconomie. De salarissen hier zijn de op twee na hoogste in Brazilië. ”

Veel studenten komen van goeden huize. Studeren aan een openbare universiteit is gratis in Brazilië, maar de toegangseisen liggen hoog. Vooral jongeren die hun middelbare onderwijs op dure privéscholen volgden, halen het vereiste niveau. Vrijwel alle slachtoffers behoorden tot de middenklasse, zegt daarom iedereen in Santa Maria. De ‘middenklasse’ is het pronkstuk waar de Braziliaanse economie nu op draait. Mensen geven geld uit aan witgoed, auto’s en andere consumptiegoederen, en ze pompen zo geld in de eigen economie.

In Brazilië (200 miljoen inwoners) weet iedereen feilloos van elkaar te vertellen tot welke klasse de ander behoort. Er bestaan zelfs vijf officiële categorieën. Tot de middenklasse, ‘klasse C’, behoort volgens onderzoek sinds vorig jaar ruim 50 procent van de bevolking. Ook in de nachtclub was de klassenverdeling merkbaar: ooggetuigen zeggen dat mensen in de vip-ruimte sneller bij de uitgang waren.

Glauce Desenna (41) loopt langs de sportzaal waar de lichamen zondag lagen opgebaard. Ze wil niet naar binnen, het is haar te veel. „Mijn zoon verloor vrienden. Het is een tragedie voor de stad”. Desenna woont al sinds haar jeugd in Santa Maria en zag de stad de laatste jaren uit zijn voegen barsten. „Het is nu rustig vanwege de zomer, maar de files zijn de afgelopen vijf jaar verdubbeld”. Ze gebruikt een macabere metafoor: „De stad verstikt zichzelf”.

    • Floor Boon