Hr.Ms. wordt Zr.Ms.

Abdicatie op 30 april Koningin Beatrix blijft tot 30 april 2013 Koningin der Nederlanden. In Amsterdam zal ze die dag afstand doen van de troon. Dat gaat als volgt: ze ondertekent in het Koninklijk Paleis op de Dam de Akte van Abdicatie. Dat is een staatsrechtelijke handeling waarmee de koningin formeel afstand doet van de troon. Direct na het ondertekenen – nog vóór de officiële inhuldiging – is Willem-Alexander, nu Prins van Oranje, staatsrechtelijk de nieuwe koning. De teruggetreden koningin en de nieuwe koning houden vervolgens vanaf het balkon van het paleis een korte toespraak. Daarna verschijnt het nieuwe koningspaar met hun drie dochters op het balkon. In 1948 en 1980 was de abdicatie ook in Amsterdam. De abdicatie van 1840 had plaats in Paleis het Loo in Apeldoorn.

Scepter en rijksappel De nieuwe koning zal niet ‘gekroond’ worden. Hoewel het staatshoofd volgens officiële documenten regeert ‘bij de gratie Gods’, werd een kroning al in de 19de eeuw bestempeld als te ‘sacraal’ – te veel als een symbool dat hoorde bij de hechte relatie tussen de roomse kerk en regerende vorsten. Van die geschiedenis wilde de protestantse Oranje-elite in de noordelijke Nederlanden verre blijven. De kroon ligt tijdens de inhuldigingsplechtigheid op de zogenoemde credenstafel, als symbool van soevereiniteit en waardigheid. Ernaast liggen een scepter (staat voor gezag) en een ‘rijksappel’ (als zinnebeeld voor het Nederlandse grondgebied).

Nieuwe Kerk Enkele uren na de balkonscène maakt het nieuwe staatshoofd zijn opwachting in de Nieuwe Kerk, waar de leden van de Eerste en Tweede Kamer bijeen zijn in Verenigde Vergadering. Koning Willem-Alexander zal hier trouw zweren aan de Grondwet. De volksvertegenwoordigers verklaren stuk voor stuk dat zij alle rechten van de Koning zullen beschermen en pal staan voor zijn onschendbaarheid. In deze laatste term ligt de kern besloten van de Nederlandse ‘constitutionele monarchie’, waarbij vorsten opereren onder volledige verantwoordelijkheid van de ministers.

Rokkostuum Als kroonprins verschijnt Willem-Alexander bij officiële gelegenheden vaak in militair tenue. Op 30 april draagt hij een rokkostuum: de plechtigheid heeft vooral een politiek en geen militair karakter. Over zijn kostuum zal de nieuwe koning de koningsmantel dragen: een gewaad van rood fluweel, met een rand en cape van wit bont (hermelijn).

Koning Willem-Alexander Opvallend is dat Willem-Alexander niet de titel koning Willem IV zal dragen, maar ‘gewoon’ Willem-Alexander. Koning Willem III, staatshoofd van 1849 tot 1890, heette ook Willem-Alexander maar noemde zich wél koning Willem III. Waarna drie vrouwelijke erfgenamen het koningschap overnamen.Máxima wordt koningin. ‘Logisch’ is dit niet: prins Claus bleef prins toen prinses Beatrix in 1980 koningin werd. Het is een van de oude gebruiken in adellijke kring: vrouwen volgen hun man in titulatuur, maar omgekeerd is dit geen automatisme. Kort na het huwelijk in 2002 van Willem-Alexander en Máxima is, in de Tweede Kamer en in diverse media, gedebatteerd over de vraag of Máxima beter prinses zou kunnen blijven na de troonbestijging van haar man, als een daad van emancipatie, een vorm van modernisering van de monarchie.

Amalia Prinses van Oranje Koningin Beatrix zal vanaf 30 april weer prinses Beatrix zijn. Het is haar eigen keuze. Ze had ook kunnen kiezen voor ‘Koningin-Moeder’: een titel die aan het Nederlandse hof niet meer wordt gebruikt sinds koningin Wilhelmina in 1948 koos voor ‘prinses’’, zoals ook haar dochter Juliana in 1980 deed. Wilhelmina’s moeder, Emma (1858-1934), was de laatste Koningin-Moeder van het Nederlandse Koninkrijk. De oudste dochter van Willem-Alexander en Máxima, Amalia, wordt op 30 april Prinses van Oranje. Het is de titel die van oudsher wordt gevoerd door de Nederlandse kroonprins(es).

Kinderen Margriet Door de troonswisseling verandert de formele positie van de kinderen van prinses Margriet. Zij zullen geen deel meer uitmaken van het Koninklijk Huis, wat betekent dat zij niet langer in aanmerking komen voor troonopvolging en niet meer onder directe ministeriële verantwoordelijkheid vallen. Dit staat los van hun positie als lid van de koninklijke familie; een leven in de schijnwerpers zal voor hen niet voorbij zijn.

Regeringsleider Koning Willem-Alexander wordt staatshoofd en maakt officieel deel uit van de regering. De vraag is hoe lang nog. Sinds enkele jaren klinkt de roep voor het hervormen van de positie van de monarch steeds luider. Bij de formatie van het tweede kabinet-Rutte stond de vorst voor het eerst buitenspel. Maar sommige partijen willen de macht van de koning nog verder inperken. PVV-leider Geert Wilders bijvoorbeeld wil dat de koning uit de regering gaat. De PVV bereidt een initiatiefwet voor om het koningshuis enkel een ceremoniële rol toe te dichten. Traditioneel willen VVD, CDA, SGP en ChristenUnie niet tornen aan de positie van de monarch. SP, GroenLinks, D66 en de PVV willen dat wel. De PvdA neemt een tussenpositie in.

Paleizen Koning Willem-Alexander en koningin Máxima blijven vooralsnog wonen in hun villa Eikenhorst in Wassenaar. Later verhuizen zij naar Paleis Huis ten Bosch, de residentie van koningin Beatrix. Dit paleis blijft intussen wel in gebruik voor officiële ontvangsten en bijeenkomsten. Paleis Noordeinde zal dienst doen als werkpaleis. Na haar abdicatie zal prinses Beatrix op een gegeven moment op Kasteel Drakensteyn, in Lage Vuursche (gemeente Baarn), gaan wonen. Tussen 1963 en 1981 woonde ze in het achthoekige huis Drakensteyn, op de plek waar al sinds de 14de eeuw een hofstede staat. De prinsen Willem-Alexander (1967), Friso (1968) en Constantijn (1969) zijn de eerste twaalf tot veertien jaar van hun leven in de Baarnse bossen opgegroeid.

Koningsdag Met ingang van 2014 wordt Koningsdag gevierd op 27 april, de verjaardag van koning Willem-Alexander. Omdat de eerste Koningsdag op zondag valt, wordt die dag in 2014 verruild voor 26 april.

Kabinet des Konings Heel wat instituties zullen na 30 april nieuwe naamborden, briefpapier en visitekaartjes moeten laten maken. Het Kabinet der Koningin, het secretariaat dat de bestuurlijke zaken en taken van het staatshoofd regelt, heet straks Kabinet des Konings. De Commissarissen van de Koningin raken de laatste twee letters van hun benaming kwijt. Vaartuigen van de marine, waarvan de naam nu begint met Hr.Ms. (Harer Majesteits), krijgen Zr.Ms. (Zijner Majesteits) voor hun naam.

Internationaal Olympisch Comité Willem-Alexander zal als koning afstand doen van zijn lidmaatschap van het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Dat is conform de afspraak die hij bij zijn aantreden in 1998 met het kabinet onder leiding van premier Wim Kok heeft gemaakt. Hij is nu het enige Nederlandse IOC-lid. Hoewel er formeel geen obstakels zijn om lid te blijven, vindt Willem-Alexander een combinatie met het koningschap niet zuiver. De prins is straks vijftien jaar IOC-lid geweest. NOC*NSF-voorzitter André Bolhuis (66) zou hem willen opvolgen.