breekt Afro beat door

Afrikaanse muziek is niet alleen meer voor geitenwollensokken. Nederlandse producers en dj’s gebruiken steeds vaker afro beats in hun tracks en sets. Maar noem het vooral geen wereldmuziek!

Colombiaanse cumbia, opgenomen in de jaren vijftig, loopt naadloos over in psychedelische seventiesfunk uit Benin. Op de dansvloer staan twintigers en dertigers, het is vrijdagnacht in Amsterdam. ‘Canvas op de 7e’ is versierd met maskers en trommels voor het Vintage Voodoofeest. Hier worden platen gedraaid uit verre landen en voorbije decennia, maar van nostalgie is geen sprake.

Frederik Petzoldt, alias DJ Socrates: „We worden vaak gevraagd voor feestjes van mensen die zeggen dat ze van funk en soul houden. Prima, denken we dan, maar we gooien er wel flink wat afrobeat doorheen.” In zijn tas zitten platen van Soundway, Strut en Analog Africa. Labels opgezet door dj’s die de afgelopen tien jaar Afrika en Latijns-Amerika afstruinden om de meest funky opnames van de vergetelheid te redden.

Ze hebben voor een kleine revolutie gezorgd. Het documenteren en verzamelen van niet-westerse muziek is niet langer het domein van etnomusicologen. Ze presenteren de nummers zoals die ooit bedoeld waren: als onweerstaanbare dansmuziek. Alleen de doelgroep is nieuw: westers, jong en modieus.

Antal Heitlager en Kees Heus bestieren samen Kindred Spirits, een sublabel van het Amsterdamse Rush Hour Records dat in 1997 begon als platenzaak voor met name house. Dj’s en producers vormen nog steeds een belangrijk deel van de clientèle, maar het muziekaanbod is door de reislustige werknemers enorm verbreed. Het eigen label bracht onder meer Malinese muziek uit, een Surinaamse discoplaat en muziek van het Nederlandse afrobeatcollectief Jungle By Night. Heitlager reist twee of drie keer per jaar naar Brazilië. „Daar is nog zo veel te ontdekken. Elk denkbaar genre heeft een eigen Braziliaanse variant.”

Begin 2013 komen twee nieuwe platen op het label uit, een compilatie van lokale sambarock en een heruitgave van een plaat van bossanovamuzikant Orlandivo uit 1977. „Tot mijn verbazing was hij in eigen land helemaal niet zo bekend. Hij was verrast en vereerd dat we het wilden uitgeven.”

Hoewel zijn winkel vol ligt met niet-westerse muziek, vermijdt Heitlager de term ‘wereldmuziek’. „Wij komen uit de clubcultuur, dan benader je muziek op een andere manier. Onze selectie is vaak een cross-over van een lokale sound en westerse muziek zoals disco of funk. We proberen het op een clubmanier te presenteren, visueel aantrekkelijk.”

De eerste keer dat Heitlager een dergelijke aanpak zag, was bij het verzamelalbum Ghana Soundz, uitgebracht in 2002 door het Engelse Soundway. „Ik kende de afrobeat van Fela Kuti, maar dit ging een stapje verder. Toen gingen dj’s ook onbekende Ghanese funk kopen. De marketing was ook gericht op danspubliek.”

Miles Cleret, oprichter van Soundway, zegt dat er geen strak plan achter zat. Hij kwam een paar jaar eerder op het idee tijdens een vakantie in Ghana. „Ik had nog drie dagen over. Dan doe ik wat ik altijd doe, ik ga op platenjacht’’, vertelt hij via Skype uit Londen. „Ik ben zelf altijd dj geweest en dan heb je de neiging om anderen jouw ontdekkingen te laten horen. Ik ben het label begonnen omdat niemand anders het deed.”

In de jaren daarna volgden meer verzamelplaten uit West-Afrikaanse landen, maar ook uit Panama en Colombia. „Maar ik probeer niet te ouwemannerig te zijn. Ik zoek altijd nummers die ook voor een ongeoefend oor goed klinken. De opname moet perfect zijn.”

Obscure muziek is vaak te vinden in obscure oorden. Een typische muziekzoektocht in de tropen verloopt via platenzaken, dj’s, muzikanten, taxichauffeurs en eindigt in een achterbuurt. Maar volgens Cleret wordt het avontuur te veel geromantiseerd. „Je komt inderdaad op gekke plekken, maar uiteindelijk zoek je gewoon mensen met wie je plaatjes gaat draaien. Of het nou in Londen, Lagos of Port-au-Prince is. ”

Voor de rechten van de nummers is het noodzakelijk om producers en muzikanten op te sporen. Cleret: „Met het album Nigeria Special ben ik vijf jaar bezig geweest. Het wordt steeds moeilijker om goede platen te vinden. Als je het gaat omrekenen is het een uurloon van 5 cent per uur. Ik probeer er niet te veel over na te denken.”

Hoewel de platen alom bejubeld worden, is ook Soundway niet immuun voor de dalende trend in de muziekindustrie. Ook Heitlager ziet die daling, maar hij is optimistisch. „Binnen onze eigen niche vermaken we ons prima en kunnen we ervan leven. Ons aandeel van de taart is groter geworden al is de taart zelf kleiner. Verder is het een fantastische tijd voor de consument. Er wordt naar meer muziek geluisterd dan ooit daarvoor. Door internet is de smaak van luisteraars dieper en specifieker geworden, iedereen zoekt zijn eigen subgenre. Wie nu nog geld uitgeeft aan muziek neemt geen genoegen met rommel.”

Na Benin is het legertje muziekschatgravers nu in Colombia neergestreken. De ene verzamelplaat na de andere verschijnt met vergeten parels waarop de link tussen Afrika en kuststeden aan de Caraïbische Zee te horen is.

Heitlager wil er niet nobeler over doen dan het is. De dj’s die zelf een label oprichtten zijn liefhebbers, maar ook zakenlieden die platen moeten verkopen. En dat is deels marketing. „Als je afgaat op die compilaties zou je denken dat er in Afrika in de jaren zeventig alleen maar vette funk werd gemaakt, terwijl het in werkelijkheid natuurlijk maar een fragment is. Het is de westerse variant van de lokale muziek. Al die muziek van de vergetelheid redden, dat gaat niet lukken: dat is in geen honderd levens te doen. Maar soms klinkt iets zo vet, dan denk je: waarom kent niemand dit? Dat bewaar je en je gaat weer op zoek naar het volgende.”

DJ Socrates kent de hypes ook. Een paar jaar geleden draaide hij nog regelmatig Balkanbeats, het genre dat begin deze eeuw de wereld veroverde. „Cumbia is daar een beetje voor in de plaats gekomen. Het sluit aan op reggae en ska.” Voor het publiek van het Vintage Voodoo- feest maakt het niet uit. Dat schudt wat er te schudden valt als de veertig jaar oude bassen van het nummer ‘Schallcarri’ door de speakers schallen. Tot voor kort nog nooit te horen buiten Colombia, nu hier op de dansvloer.