Winnaar dankzij een oorlogstaboe

De linkse Milos Zeman (68) heeft de eerste directe presidentsverkiezingen in Tsjechië overtuigend gewonnen van de rechtse Karel Schwarzenberg (75).

Czech new-elected President Milos Zeman gives an interview for the Czech television on January 26, 2013 in Prague, after the result of the second round of the Presidential elections has been announced. Czechs chose outspoken veteran leftist Milos Zeman, an ex-premier, as their new president in the runoff of the EU republic's first direct election. AFP PHOTO / MICHAL CIZEK AFP

Terughoudendheid is de nieuwe president van Tsjechië vreemd. Constitutioneel moet het staatshoofd boven de partijen staan en zijn wijsheid alleen aanwenden als het niet anders kan. Maar Milos Zeman liet na zijn zege afgelopen zaterdag direct blijken dat hij gewoon politicus blijft

De uitslag was net binnen of hij bepleitte al vervroegde parlementsverkiezingen. Volgens Zeman mist het centrum-rechtse kabinet van premier Petr Necas draagvlak. In peilingen krijgt zijn coalitie, die tot nu toe wel vijf keer een motie van wantrouwen heeft overleefd, steun van slechts 8 procent van de bevolking, zei Zeman in een interview.

Maar dat is in Tsjechië toch een zaak van het parlement? Deze staatkundige formaliteit liet hem koud. „Een linkse president is logischerwijs een tegenstander van een rechtse regering”, zei de ex-premier en voormalige sociaal-democraat.

Deze onversneden machtspolitiek zou Vacláv Havel (1936-2011), de eerste democratische president van Tsjechië , een gruwel zijn geweest. Zeman staat met zijn directe interventie meer in de traditie van scheidend president Vacláv Klaus, een conservatieve euroscepticus die een heimelijk stemadvies gaf voor de links-populistische ex-premier die juist een Europese koers vaart. Ook Klaus gebruikte zijn positie in de Burcht van Praag soms brutaal.

Die kruisbestuiving lijkt paradoxaler dan ze is. Bij de presidentsverkiezingen richtten beiden hun pijlen op de conservatieve uitdager Karel Schwarzenberg, edelman en minister van Buitenlandse Zaken.

Klaus riep voor de tweede ronde van vrijdag en zaterdag de burgers op te stemmen op een kandidaat die de geschiedenis „in goede en slechte tijden” aan den lijve had ervaren. Gedurende de Koude Oorlog, en dus ook tijdens de Sovjetinterventie van augustus 1968, woonde graaf Schwarzenberg in Oostenrijk.

Een opmerking van Schwarzenberg dat de deportatie van circa drie miljoen etnische Duitsers na de Tweede Wereldoorlog volgens hem een schending van de mensenrechten was geweest werd koren op hun molen. Hoewel ook Havel, bij leven een vriend van Schwarzenberg, al in 1990 zijn excuus voor deze nasleep had aangeboden, zijn de zegeheten Benes Decreten, de basis voor deze etnische zuivering, in de Tsjechische politiek een taboe. Ook gemankeerd presidentskandidaat Jan Fischer zei hierdoor Zeman te prefereren.

Alleen in Praag, met zijn intellectuelen en kunstenaars, werd het de graaf niet euvel geduid. In alle andere 13 kiesdistricten won Zeman.

    • Hubert Smeets