Monsterproces na een verraden vriendschap

Morgen doet de rechter uitspraak in het liquidatieproces ‘Passage’. De hoofdrolspelers waren ooit vrienden. Nu is Peter la S. de kroongetuige die Jesse R. van betrokkenheid bij zeven huurmoorden beschuldigt. Wie zijn ze?

AMSTERDAM - De man die donderdagochtend in Amsterdam-West werd doodgeschoten, is Anthonie van der Bijl. Dat heeft de politie bevestigd. De man had een zakelijke relatie met de eerder geliquideerde Cees Houtman. Die werd vorig jaar voor zijn villa in Amsterdam-Osdorp vermoord. Dat hebben betrouwbare bronnen aan het ANP verteld. Justitie vermoedt dat de vermeende criminele organisatie rond Willem Holleeder naast andere vastgoedhandelaren ook Houtman heeft afgeperst. Het weekblad Vrij Nederland schrijft donderdag op de website dat de politie Van der Bijl heeft gevraagd om een verklaring over Holleeder af te leggen. Van der Bijl liet de politie toen weten ,,uit angst'' niet bereid te zijn om dit te doen. Een woordvoerder van het landelijk parket van het Openbaar Ministerie (OM) wil niet op deze kwestie ingaan. ANP PHOTO COPYRIGHT EVERT ELZINGA

Vinkeveen, midden jaren zeventig. Er klinken harde schoten op de galerij van een eenvoudige portiekflat. Tak. Tak. Tak. Er wordt geschoten bij de voordeur van een woning waarvan de hele flat weet dat er wordt gehandeld in drugs.

Het is de woning van Greg R. (Soerabaja, 1948), grote meneer in de onderwereld. Miljonair geworden in de gouden drugsperiode in de jaren zeventig en tachtig – toen de politie nog geen grip had op de handel in softdrugs – later gevreesd en verschillende keren veroordeeld vanwege zijn contacten met Colombiaanse en Italiaanse drugskartels.

De zoon van Greg, Jesse, geboren op 31 mei 1968, groeit op tussen de drugs. „De drugs lagen daar gewoon op tafel”, zegt een zakenrelatie van Greg. „Gregs zoons hebben geen keuze gehad.” En een oude jeugdvriend van Jesse: „Ik woonde boven de familie. Zo’n schietpartij, dat gebeurde weleens. ‘Tja, dat is Greg’, zeiden mijn ouders dan.”

Emilio la S. (Napels, 1935) heeft een heel ander beroep. Hij heeft eerst zijn eigen garage, en wordt daarna chauffeur. Een hardwerkende arbeidsmigrant. Zijn leven is zwaar. De moeder van zijn vier kinderen verlaat hem, en zijn kroost moet naar een kindertehuis. Onder hen ook Giuseppe ‘Peter’ la S., bijnaam ‘Pino’, geboren op 11 oktober 1964.

Dat zijn kinderen bij hem weg moeten, doet Emilio pijn. De trotse Italiaan wil zo graag een hechte familia stichten. Dat lijkt te lukken als Emilio een nieuwe vriendin krijgt en gaat samenwonen in Hardinxveld. De kinderen komen weer thuis wonen.

Een familielid: „In het kindertehuis hadden ze het moeilijk. Wat daar precies is gebeurd, weet niemand. Het heeft grote invloed gehad op hun gedrag. Meteen toen ze weer bij hun vader kwamen wonen, in Hardinxveld, werd het zwaar. Ze waren erg agressief en vijandig. Ik vond het zielig voor ze.”

Vechtfilms

Een schattig jongetje is Jesse, met Indonesisch uiterlijk en grote donkere ogen. Maar toch, als kind is Jesse een aparte. Niet te peilen. „Hij zat uren naar vechtfilms te kijken en schreef alle bewegingen per halve seconde uit”, zegt zijn neef. „Dichtbij Jesse komen was heel moeilijk. Nu denk ik weleens dat hij hoogbegaafd was, of licht autistisch. Dat niemand hem heeft begrepen.” Een jeugdvriend: „Het was een koele, een koude. Over gevoelens praatte hij nooit. Hij ging zijn eigen weg.”

Geld wordt steeds belangrijker in het leven van Jesse. En dat is er ook genoeg. Bij een goed rapport krijgt Jesse honderd gulden van zijn vader, en als hij later gaat stappen drukt Greg Jesse en zijn vrienden weleens een paar honderdjes in de hand.

Meer en meer gaat Jesse zijn vader achterna. Hij krijgt status. Dat komt door zijn beruchte achternaam, maar ook door zijn gedrag. Jesse rijdt in een dure BMW door Vinkeveen, nog voordat hij zijn rijbewijs heeft. In de discotheek gaan mensen voor hem aan de kant. Mooie meiden om zich heen, maatpak om de schouders. Jesse verandert erdoor, zegt een jeugdvriend: „Jesse ging steeds meer op zijn vader lijken. Hij werd agressiever. Zijn gesprekken gingen ineens over wapens en overvallen.”

Peter la S. is een vreemd jongetje. Best sociaal en aardig, met een mooi gezicht, maar heel hebzuchtig. De jonge ‘Pino’ steelt er op los. Sommige familieleden herinneren zich dat hij een greep doet in de zeldzame muntencollectie van vader Emilio.

Een familielid zegt dat hij „deed alsof hij heel aardig was en nooit wat verkeerd deed, maar ondertussen: stelen, liegen en bedriegen. Ook van zijn familie, dat maakte hem niks uit. Peter leek open en eerlijk, maar dat is schijn. Hij deed mooi in je gezicht en achter je rug om naaide hij je.”

De sfeer is gespannen in het rijtjeshuis in Hardinxveld. Vader Emilio is heel streng en soms agressief. Af en toe deelt hij een tik uit. Peter la S. trekt het al snel niet meer. Als puber trekt hij de deur achter zich dicht en loopt weg. Zijn stiefmoeder roept hem nog na, „Pino!”, maar Pino luistert niet. „Het is zijn eigen keuze”, is de reactie van vader Emilio. Het zou nooit uitgepraat worden.

Peter gaat de kleine criminaliteit in. Stelen, afpersen, overvallen. Later zal hij afglijden naar zwaardere criminaliteit.

Scientology

Midden jaren negentig. Twee mannen scharrelen over de luchtplaats van Huis van Bewaring Wolvenplein in Utrecht. Ze hebben het over mest; Matter, Energy, Space, Time. Ofwel: de maatschappij. Het zijn Jesse R., en Peter la S.

Hun gesprek gaat over het Scientology-geloof. Zoals altijd. In het Wolvenplein raken de mannen gefascineerd door het geloof. Jesse vraagt bij de gevangenisdirectie om boeken over Scientology, en krijgt toestemming om met een vertegenwoordiger van de kerk te praten over het geloof. Gevangenispersoneel herinnert zich dat Jesse andere gedetineerden voortdurend probeert te overtuigen het geloof te gaan aanhangen. Een personeelslid: „Jesse wilde andere gevangenen op het rechte pad brengen.”

Merkwaardige combinatie, die Jesse en Peter. Jesse R. staat op een voetstuk in de gevangenis. Zijn achternaam is beroemd vanwege zijn vader én hij zit vast omdat hij na een mislukte overval een politieagent heeft neergeschoten. Hij wordt tot negen jaar cel veroordeeld. Een agent neerschieten betekent respect bij de medegedetineerden. Een toenmalig personeelslid van het Wolvenplein: „Jesse liep rond in een prachtig Indonesisch gewaad. Alsof hij de koning van de gevangenis was.”

Op de luchtplaats van Wolvenplein staat altijd wel een groepje bewonderaars om Jesse heen. Gevangenen willen bij hem horen. Onder die bewonderaars is ook Peter la S. Hij zit een paar jaar in de cel voor een serie bankovervallen. Bijna niemand kent hem. Een kruimelcrimineel. Een nobody.

Toch raken de mannen bevriend. Met dank aan Scientology. Zonder het geloof waren ze nooit bevriend geraakt, heeft La S. wel eens gezegd in de rechtbank. De band wordt zo hecht dat ze elkaar volgens Peter allerlei dingen opbiechten.

Peter vertelt Jesse over zijn jeugd. Uit rechtbankverslagen blijkt dat Jesse daarover zegt: „La S. is in zijn jeugd de strot dichtgeknepen door zijn vader en die schreeuwde ook hard tegen hem. Iedere keer als nu iemand tegen hem schreeuwt, komt dat boven en gaat-ie nogal door het lint.”

De verhalen die Jesse zijn maatje vertelt, zijn echter nog wat onthullender. Jesse zou Peter hebben opgebiecht betrokken te zijn bij drie huurmoorden, allemaal gepleegd in 1993. Peter vindt het prachtig. Jesse is status, Jesse is geld. Jesse moet zijn opstap worden naar de eredivisie van de misdaad. Als ze de gevangenis verlaten, eind jaren negentig, gaan ze volgens La S. ‘in zaken’. Ze willen drugslijnen opzetten naar Spanje en Marokko, verklaren La S. en een getuige in de rechtbank.

Mislukte drugsdeals

Jesse is de baas van het koppel, hoewel hij niet erg fanatiek is in de drugshandel. Meestal staat hij urenlang te bellen en moet La S. de deals sluiten. De gezamenlijke drugscarrière mislukt behoorlijk. Drugsdeals mislukken, ze worden geript en ze maken met iedereen vijanden. Een handelspartner in de rechtbank: „Het was een drama.”

Peter gaat twijfelen. Dat hij weet over de gepleegde moorden uit 1993 knaagt aan zijn geweten. Jesse en hij hebben weinig contact, in het begin van deze eeuw. Peter is teleurgesteld over de mislukte zaken, hij raakt aan de drank en zegt uit ‘het wereldje’ te willen stappen. Jesse slaat volgens Peter door in het Scientology-geloof: „Hij ziet zichzelf als een Jezus-figuur. Hij praat met engelen. Hij had het ware licht gezien. Jesse denkt: ‘Ik ga honderd of 150 miljoen verdienen en dat ga ik allemaal aan doeleinden van Scientology besteden’. Omdat hij die intentie heeft kan hij iedereen neerschieten die hij wil. Als hij nu honderd slachtoffers maakt, en hij helpt straks duizend mensen, dan is het niet voor niets gedaan.” Peter zegt dat hij het zat is. Hij wil Jesse verraden bij de Criminele Inlichtingen Eenheid en legt contacten met de politie.

Precies op dat moment neemt Jesse contact op. Hij zou de vriendschap nieuw leven willen inblazen. Peter vertelt hem over de contacten met de CIE en Jesse overtuigt hem ervan niet te gaan getuigen.

Sterker nog: ze nemen een moordopdracht aan. Op 2 november 2005 schieten ze, volgens Peter, in opdracht van een concurrerende drugshandelaar, vastgoed- en drugshandelaar Kees Houtman het licht uit de ogen. Nu zijn ze huurmoordenaar van beroep, en van verschillende opdrachtgevers krijgen ze volgens Peter namen doorgespeeld van mensen die ‘weggemaakt’ moeten worden.

Jesse is nu volgens Peter totaal gefocust, heel anders dan tijdens de drugsperiode. Een ijskoude hitman, zegt Peter. Ook zouden de mannen voorbereidingen hebben getroffen voor verschillende andere huurmoorden, hoewel ze samen nooit meer iemand zouden hebben doodgeschoten.

Peter gaat lang mee met Jesse, maar verraadt zijn gevangenismaat uiteindelijk toch. Na de moord op Houtman stapt Peter alsnog naar de CIE. In 2006 krijgt Jesse een sms’je van Peter: „De sneeuwbal is aan het rollen, en kan niet meer gestopt worden.”

Peter wil naar eigen zeggen nu echt uit de criminaliteit stappen, hoewel anderen beweren dat hij gaat verklaren om een zak geld van justitie te krijgen. Even voor het sms’je is Peter begonnen met verklaringen bij de politie die later ‘de kluisverklaringen’ zijn gaan heten. Hij wordt de eerste moordende kroongetuige van justitie.

Een verraden vriendschap als basis van een monsterproces.

Dit artikel is gebaseerd op passages uit het boek ‘Moordgasten; het ontspoorde leven van Jesse R. en Peter la S., door Bram Endedijk en Enzo van Steenbergen. Publicatie wordt verwacht medio maart. Uitgever: Just Publishers. Prijs: 16,95 euro. ISBN: 9789089752413

    • Bram Endedijk
    • Enzo van Steenbergen